Nisâ Sûresi, 87. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

اَللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَۜ لَيَجْمَعَنَّكُمْ اِلٰى يَوْمِ الْقِيٰمَةِ لَا رَيْبَ ف۪يهِۜ وَمَنْ اَصْدَقُ مِنَ اللّٰهِ حَد۪يثاً۟

[Türkçe Transkript]

(A)llâhu lâ ilâhe illâ hu(ve)(c) leyecme’annekum ilâ yevmi-lkiyâmeti lâ raybe fîh(i)(k) vemen asdeku mina(A)llâhi hadîśâ(n)

[Mâtürîdî]

Allah -ki, kendisinden başka tanrı yoktur- elbette kıyamet günü hepinizi huzuruna toplayacaktır, bunda hiçbir kuşku yoktur. Sözce Allah'tan daha doğru kim vardır!

---

Allah -ki, kendisinden başka tanrı yoktur- elbette kıyamet günü hepinizi huzuruna toplayacaktır. -En doğrusunu Allah bilir ya- Cenab-ı Hak, kendisinin Allah olduğunu, göklerin, yerin ve insanların yaratıcısı bulunduğunu -nitekim Kur'an'da "Eğer onlara kendilerini yaratan kim olduğunu sorarsan elbetteki "Allah" diyecekler" anlamındaki ilahi beyanda ifade edilmiştir- kulların dillerine itiraf ettirince şunu haber vermiştir: Sizin, Allah diye isimlendirdiğiniz, bunun yanında göklerin ve yerin yaratıcısı olduğunu, hem de bir ve tek olup O'ndan başka gerçek tanrı ve Rab bulunmadığını kabul ettiğiniz o varlık birdir, şeriki yoktur, zıddı da yoktur, ayrıca Allah'tan başka tapındığınız putlar bildiğiniz üzere kendilerine ibadette bulunsanız hiçbir fayda sağlayamaz, etmeseniz size zarar veremez. Başarıya ulaşmak ancak Allah'ın yardımıyla mümkündür.

Elbette kıyamet günü hepinizi huzuruna toplayacaktır. Kıyamet günü için sizi toplayacaktır. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Toplanma günü için sizi bir araya getireceği zaman". Kıyamet gününe kadar elbette Allah sizi kabirlerde toplayacak, sonra da diriltecektir. En doğrusunu Allah bilir.

Sözce Allah'tan daha doğru kim vardır! Siz birbirinizin sözünü söz kabul edersiniz, halbuki sizin sözünüz doğru da yalan da olabilir. Allah'ın sözünü ve kıyametle ilgili haberini, Kur'an'da haber verdiklerini nasıl kabul etmezsiniz? Oysa onun sözünün yalana ihtimali yoktur. En doğrusunu Allah bilir, ayetin tevili budur.

[Etimolog]

Allah (اللّٰه)

İbn Fâris: Bu ismin aslı hakkında "e-l-h" köküne işaret eder. "İlah" kelimesinin ibadet edilen varlık anlamındaki kökünden geldiğini, başına takı (el) alarak tekil ve özel bir isme dönüştüğünü belirtir. Temelinde "kulluk edilen, hayretle yönelinen" anlamlarını barındırır.

Râgıb el-İsfahânî: Allah isminin, ibadete layık olan tek gerçek varlığın özel adı olduğunu söyler. Diğer tüm isim ve sıfatların bu isme tabi olduğunu, mahlukatın O’nun mahiyeti karşısında dehşete düşüp hayrette kalması (veleh) ile de anlamsal bir bağı olduğunu ifade eder.

Toshihiko Izutsu: İslam öncesi Arap ontolojisinde Allah kavramının "yüce bir varlık" olarak zaten mevcut olduğunu ancak Kur'an'ın bu ismi "tek ve mutlak otorite" (tevhid) merkezine yerleştirerek semantik bir devrim gerçekleştirdiğini belirtir. "Lâ ilâhe illâ hû" (O'ndan başka ilah yoktur) vurgusunun, bu ismin kapsamındaki mutlak birliği perçinlediğini vurgular.

---

Le-yecme'annekum (لَيَجْمَعَنَّكُمْ)

İbn Fâris: "c-m-a" köküne dayanır. Bu kök, bir şeyi dağınık halden bir araya getirmek, toplamak ve birleştirmek anlamına gelir. Kelimenin sonundaki şeddeli "nun" harfi, bu toplamanın kaçınılmaz ve kesin olduğunu (tekit) ifade eder.

Râgıb el-İsfahânî: Cem (toplama) eyleminin hem cisimlerin bir araya getirilmesi hem de hüküm ve hesap için insanların huzurda toplanması (haşr) anlamında kullanıldığını belirtir. Kıyamet günü için "yevmu'l-cem" (toplanma günü) denmesinin sebebinin, ilk ve son tüm nesillerin istisnasız bir araya getirilmesi olduğunu söyler.

Mustafa Öztürk: Kelimeyi "sizi mutlaka toplayacaktır" şeklinde açıklar. Bu toplamanın rastgele bir bir araya geliş değil, bir hesap ve mahkeme süreci için kurumsal bir buluşma olduğunu ifade eder.

---

el-Kıyâmeti (الْقِيٰمَةِ)

İbn Fâris: "q-v-m" kökünden türemiştir. "Kıyam" (ayağa kalkmak) ve "Kavme" (durmak) anlamlarıyla ilişkilidir. İnsanların kabirlerinden kalkıp Allah'ın huzurunda durmalarını temsil eder.

Râgıb el-İsfahânî: Kıyametin iki temel yönüne dikkat çeker: Birincisi evrenin düzeninin bozulup "ayağa kalkması" (yıkılış), ikincisi ise insanların hesap için "ayağa kalkması"dır. Kelimenin mübalağa kalıbında gelmesi, bu olayın dehşetini ve büyüklüğünü vurgular.

Theodor Nöldeke: Terimin İbranice/Aramice "qeyāmtā" (قيامة) kökenli olabileceğine, ancak Kur'an bağlamında tamamen eskatolojik (ahiret bilimi) bir kimlik kazandığına ve öldükten sonra dirilmeyi ifade eden teknik bir kavrama dönüştüğüne işaret eder.

---

Raybe (رَيْبَ)

İbn Fâris: "r-y-b" kökü "şüphe, kuşku ve kalbin huzursuz olması" anlamına gelir. Basit bir şüphenin ötesinde, insanı tedirgin eden ve kesin bilgiden uzaklaştıran her türlü tereddüdü ifade eder.

Râgıb el-İsfahânî: Rayb kavramını, insanda "acaba" sorusunu uyandıran ve zihni bulandıran kuşku olarak tanımlar. "Lâ raybe fîh" (onda hiçbir şüphe yoktur) ifadesinin, gerçeğin apaçık olduğunu ve aksini iddia edenlerin delilsiz olduğunu vurguladığını söyler.

Mustafa Öztürk: Bu kavramın özellikle ahiret ve kitap hakkında kullanıldığını; nesnel gerçekliği o kadar güçlüdür ki, ona yönelik duyulan şüphenin sadece öznel bir yanılgıdan ibaret kaldığını belirtir.

---

Asdeku (اَصْدَقُ)

İbn Fâris: "s-d-q" kökünden gelir. Doğru sözlü olmak, vaadinde durmak ve gerçekle örtüşmek demektir. "Asdak" ismi tafdil kalıbıyla "en doğru, doğruluğu en üstün olan" anlamına gelir.

Râgıb el-İsfahânî: Doğruluğun (sıdk) sözün öze, özün de hakikate uygunluğu olduğunu belirtir. Allah’ın sözünün "en doğru" olması; O’nun bilgisinin mutlaklığı ve vaadinden dönmesinin muhal (imkansız) olmasıyla ilgilidir.

---

Hadîsen (حَد۪يثاً)

İbn Fâris: "h-d-s" kökü "yeni olmak, sonradan meydana gelmek" anlamındadır. Sözün (hadis) bu kökten gelmesi, konuşmanın sükûttan sonra yeni bir olay olarak ortaya çıkmasıyla ilgilidir. Her türlü anlatı ve haber için kullanılır.

Râgıb el-İsfahânî: Hadis kavramını, bir şeyi haber vermek amacıyla söylenen her türlü söz olarak açıklar. Ayetteki "Allah'tan daha doğru sözlü kim vardır?" sorusunun, ilahî kelamın mutlak güvenirliğini ve kıyamet haberinin kesinliğini teyit ettiğini vurgular.

Toshihiko Izutsu: Kur'an'ın kendisini bir "hadis" (söz/mesaj) olarak nitelemesinin, vahyî iletişimin canlı ve dinamik yapısına işaret ettiğini; bu sözün kaynağının Allah olmasının, onun doğruluk değerini zirveye taşıdığını ifade eder.