Bakara Sûresi, 88. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

وَقَالُوا قُلُوبُنَا غُلْفٌۜ بَلْ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ بِكُفْرِهِمْ فَقَل۪يلاً مَا يُؤْمِنُونَ

[Türkçe Transkript]

Ve kâlû kulûbunâ ġulf(un)(c) bel le’anehumu(A)llâhu bikufrihim fekalîlen mâ yu/minûn(e)

[Mâtürîdî]

Onlar, "Kalplerimiz perdelidir" dediler. Gerçek şu ki Allah, küfürleri yüzünden kendilerine lanet etmiştir. Artık onlar çok az inanırlar.

---

Onlar, "Kalplerimiz perdelidir" dediler. Yani perdelerin altında olup üzerinde örtü vardır, senin söylediklerini anlamıyor, dile getirdiklerine nüfuz edemiyoruz. İsrailoğulları duydukları şeylerden hoşlanmadıkları için kendilerine hitap edilemeyeceğini iddia ediyorlar. Cenab-ı Hak, gerçek şu ki Allah onlara lanet etmiştir. mealindeki beyanıyla iddia sahiplerini yalanlamıştır. Lanet etmiştir. Yani inkarları, azgınlıkları, Resulullah'ı yalanlama noktasında ellerinden geleni yapmaları ve ona karşı sürekli direniş göstermeleri yüzünden rahmetinden uzaklaştırmıştır. Aslında onların zihni kapasiteleri iddia ettikleri gibi söylenenleri anlamayacak bir konumda bulunmuyordu. Ancak tefekkür ve istidlali iradi olarak terkettikleri için bu duruma düşmüşlerdir.

Kalplerimiz perdelidir. Bu beyan hakkında şöyle bir yorum da yapılmıştır: Kalplerimiz söylenen ve öne sürülen şeyleri anlayıp kavrayacak mahfazalar gibidir, ne var ki senin söylediklerini anlayıp kavrayamıyoruz, onlar doğru ve yerinde olsaydı anlar kavrardık. Yahudiler bu sözleriyle Resulullah'ın tebliğ ettiği şeyleri kökünden çürüttüklerini sanıyorlardı. Bu, Hz. Şuayb'a kavminin söylediği söze benzemektedir: "Senin söylediklerinin çoğunu alamıyoruz."

Artık onlar çok az inanırlar. İki şekilde yorumlanmıştır. Biri, Tevrat'ın muhtevasından az bir kısma inanırlar, çünkü Hz. Muhammed'in niteliklerini bilmişler, tahrif ederek inanmamışlardır. Bir de şöyle denilmiştir: Onlardan küçük bir kesim peygamberlere inanmışlardır.

[Etimolog]

Kalu (قَالُوا)

İbn Fâris, kök harfleri olan k-v-l (ق و ل) birleşiminin temel anlamının, bir şeyin hareket etmesi veya bir sesin telaffuz edilmesi olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, lafzın telaffuz edilmesiyle oluşan her türlü ses ve harf dizisine "kavl" denildiğini, ancak bunun her zaman bir düşüncenin dışa vurumu olması gerektiğini ifade eder. Ayet bağlamında bu kelime, muhatapların kendi iç dünyalarındaki direnci bir iddia olarak dile getirmelerini simgeler. Toshihiko Izutsu, Kur'an semantiğinde "kavl" eyleminin sadece söz söylemek değil, bir inanç veya inkâr tutumunu resmileştiren temel iletişim birimi olduğunu vurgular. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, buradaki söylemin sıradan bir sözden ziyade, muhatapların elçiye karşı geliştirdikleri bir "rediye" veya mazeret beyanı niteliği taşıdığına dikkat çeker.

---

Kulub (قُلُوب)

İbn Fâris, k-l-b (ق ل ب) kökünün bir şeyin en saf, en öz kısmı (hâlis) veya bir şeyin bir halden başka bir hale evrilip çevrilmesi (tahvil) anlamına geldiğini söyler. Râgıb el-İsfahânî, kalbin sürekli değişkenlik göstermesi, fikirler ve duygular arasında hızla gidip gelmesi sebebiyle bu ismi aldığını belirtir. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), Kur'an'da kalbin biyolojik bir organın ötesinde, insanın tüm idrak, duygu ve niyetlerinin merkezi olduğunu; ayette ise "mühürlenmeye" veya "perdelenmeye" konu olan algı merkezini temsil ettiğini ifade eder. Prof. Dr. Sadık Kılıç, kalbi insanın ontolojik merkezi olarak tanımlar ve burada muhatapların kendi hakikat merkezlerinin kapalılığını ifade etmek için bu kelimeyi seçtiklerini vurgular.

---

Gulf (غُلْف)

İbn Fâris, g-l-f (غ ل f) kökünün temel manasının bir şeyi tamamen çevreleyen ve örten kılıf veya mahfaza olduğunu kaydeder. Râgıb el-İsfahânî, bu kelimenin "örtülü, perdelenmiş" manasına gelen aglafın çoğulu olduğunu; ayette muhatapların "kalplerimiz senin sözlerini almayacak kadar dolu/kapalıdır" veya "doğuştan korunaklıdır" şeklindeki ironik savunmalarını yansıttığını belirtir. Christoph Luxenberg (Pseudonym), kelimenin Aramice/Süryanice glaph (oyulmuş, mühürlenmiş veya katılaşmış) köküyle ilişkili olabileceğini ve "manevi duyarsızlığı, kalbin sünnetsizliğini" nitelediğini savunur. Gabriel Said Reynolds, bu terimin Kitab-ı Mukaddes geleneğindeki "kalbin sünnetsizliği" (uncircumcised hearts) kavramıyla doğrudan ilişkili olduğunu ve ilahi mesajın içeri girmesine izin vermeyen bir direnci temsil ettiğini ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin "gi-lâf" (kap, hazne) kökünden hareketle "kalplerimiz bilgi doludur, yeni bir şeye ihtiyacımız yok" şeklindeki müstekbirce bir iddiayı barındırdığını, ancak devamındaki ilahi beyanın bu durumu bir lanet olarak nitelediğini söyler.

---

La'ane (لَعَنَ)

İbn Fâris, l-a-n (ل ع ن) kökünün temel anlamının birini kovmak, sistemin dışına itmek ve uzaklaştırmak olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, bu kelimenin dini ıstılahta "Allah'ın rahmetinden ve her türlü hayırdan mahrum bırakılmak" manasına geldiğini, dünyada hidayetten, ahirette ise cennetten uzak kalmayı ifade ettiğini söyler. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, ayetteki la'netin, muhatapların kendi iradeleriyle seçtikleri küfür eyleminin ontolojik bir sonucu olduğunu ve hidayet kanallarının ilahi bir iradeyle kapanması sürecini nitelediğini savunur.

---

Allah (اللَّه)

İbn Fâris, kelimenin kökenini e-l-h (ا ل ه) maddesine bağlayarak, "uluhiyet" ve "tapınma" kavramlarıyla olan ilişkisine işaret eder. El-Cevâlîkî, ismin Arapça asıllı özel bir isim (alem) olduğunu ve yaratıcının tüm sıfatlarını kendinde toplayan zatını temsil ettiğini belirtir. Arthur Jeffery, kelimenin İslam öncesi Arap şiirinde ve diğer Sami dillerindeki (özellikle Aramice Alaha) etimolojik köklerini inceleyerek, Kur'an'ın bu ismi mutlak tek tanrı kavramını ifade etmek üzere merkezileştirdiğini vurgular. Prof. Dr. Hidayet Aydar, Allah lafzının başka hiçbir varlık için kullanılmayan, bütün kemal sıfatları içine alan, türetilmemiş (mürtecel) veya uluhiyet vasfından türemiş en özel isim olduğunu ifade eder.

---

Küfr (كُفْر)

İbn Fâris, k-f-r (ك ف ر) kökünün temel anlamının "örtmek" (setr) olduğunu, tohumu toprağa gömen çiftçiye veya kılıcı örten kına bu yüzden bu kökten isimler verildiğini aktarır. Râgıb el-İsfahânî, dini anlamda hakkı ve hakikati bile isteye örtmek, nimetin kadrini bilmeyerek onu gizlemek manasında kullanıldığını belirtir. Toshihiko Izutsu, küfr kavramını Kur'an'ın etik dünyasında hem "inanmamak" hem de Allah'ın nimetlerine karşı "nankörlük etmek" (şükrün zıttı) olarak iki boyutlu bir ahlaki kategori şeklinde analiz eder. Prof. Dr. Sadık Kılıç, küfrü insan fıtratının üzerine çekilen iradi bir perde ve hakikate karşı geliştirilen bilinçli bir körlük eylemi olarak tanımlar.

---

Kalîl (قَلِيل)

İbn Fâris, k-l-l (ق ل ل) kökünün bir şeyin miktar olarak azlığını veya bir şeyi hafif bulup yerinden kaldırmayı ifade ettiğini söyler. Râgıb el-İsfahânî, kelimenin miktar, sayı veya değer bakımından yetersizliğe işaret ettiğini belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, ayette geçen "fe-kalîlen mâ yü'minûn" ifadesindeki "kalîl" kelimesinin, Arap dili mantığı çerçevesinde "imanları yok denecek kadar azdır" veya "neredeyse hiç inanmazlar" şeklinde kesin bir olumsuzlama ve kınama vurgusu taşıdığını ifade eder.

---

Yü'minun (يُؤْمِنُونَ)

İbn Fâris, e-m-n (ا م ن) kökünün korkunun zıttı olan güven duygusunu ve bir haberi doğrulamayı (tasdik) temsil ettiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, imanın nefsin bir şeyin doğruluğuna dair tam bir sükunete ermesi, kişinin kendisini Allah'ın azabından güvende kılması ve O'na teslim olması manasına geldiğini söyler. Toshihiko Izutsu, imanın sadece zihni bir kabul değil, tüm varlığıyla Allah'a güvenme ve O'nun otoritesini tanıma hali olduğunu; bu ayetteki olumsuzlamanın ise muhatapların bu güven ilişkisini kurmadaki başarısızlıklarına işaret ettiğini vurgular. Prof. Dr. Sadık Kılıç, imanı insanın varoluşsal emniyet arayışının nihai ve kalbi sonucu olarak tanımlar.