Tweet
بَلٰى قَدْ جَٓاءَتْكَ اٰيَات۪ي فَكَذَّبْتَ بِهَا وَاسْتَكْبَرْتَ وَكُنْتَ مِنَ الْكَافِر۪ينَ
-
-
Belâ kad câetke âyâtî fekeżżebte bihâ vestekberte vekunte mine-lkâfirîn(e)
-
“(Allah ona şöyle diyecek:) Hayır! Vaktiyle âyetlerim sana gelmişti ama sen onların asılsız olduğunu söylemiştin, büyüklük taslayıp inkârcılar arasında yer almıştın."
En doğrusunu Allah bilir ya, Cenâb-ı Hak burada şunu söylemektedir: Vaktiyle âyetlerim sana gelmişti. Ben sana hidâyetle azgınlığı, hak ile bâtılı, hayır ile şerri ve doğru ile yalanı açıklamıştım, ayrıca sana azgınlığı bırakıp doğru yola gelme, bâtılı bırakıp hakkı kabul etme, yalanı bırakıp doğruya uyma iradesini ve gücünü de vermiştim. Fakat bütün bunları terkettiniz, gözardı ettiniz, önemsemediniz ve zıtlarını tercih ettiniz. Bunlara sahip olamamak Allah’tan gelen bir sonuç değil, sizin tasarrufunuzdur. Çünkü Allah, bilmeme ve terketmenin hiç kimseyi mazur kılmayacağı derecede bu konuda deliller, âyetler ve açıklamalar göndermiştir. En doğrusunu Allah bilir.
İbn Mesûd’un (r.a.) mushafında şöyledir: “Belâ kad câethu âyâtünâ min kablu fe kezzebe vestekbera ve kâne mine’l-kâfirîn” (بَلٰى قَدْ جَٓاءَتْهُ اٰيَاتُنَا مِنْ قَبْلُ فَكَذَّبَ وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِر۪ينَ). En doğrusunu Allah bilir. Kırâat imamlarının ekserisi ise âyeti “belâ kad câetke âyâtî...” (sonuna kadar) (بَلٰى قَدْ جَٓاءَتْكَ اٰيَات۪ي) insanı kastederek müzekker muhatap sığasıyla okudular. Âyet-i kerîme, daha önce sözü edilen “nefs” kelimesi kastedilerek müennes olarak da okunmuştur. Hz. Peygamber’in (s.a.) müennes sigasıyla şöyle okuduğu da rivayet edilmiştir: (بَلٰى قَدْ جَٓاءَتْكِ اٰيَات۪ي فَكَذَّبْتِ بِهَا وَكُنْتِ مِنَ الْكَافِر۪ينَ). En doğrusunu Allah bilir.Yorumu Yorumla
-
Belâ (بَلَىٰ)
İbn Fâris, kendisinden önce geçen olumsuz bir yargıyı, temenniyi veya mazereti kökünden reddedip iptal eden ve asıl gerçeği mutlak bir kesinlikle onaylayan (tasdik) cevap edatı olduğunu belirtir. Önceki ayetlerde azabı gören nefsin ürettiği "Allah bana hidayet etmedi, keşke bir şansım daha olsaydı" şeklindeki o kurgusal, sahte ve kaderi suçlayan yalanları bıçak gibi keserek; failin yüzüne asıl ontolojik faturayı çarpan o sarsılmaz ilahi "Hayır, aslı öyle değil! (Aksine)" itirazını nitelediğini kaydeder.
Râgıb el-İsfahânî, "belâ" edatının dilde muhatabın sığındığı o sahte bahaneleri (mazeretleri) çürütmek için kullanılan en keskin ferman olduğunu söyler. Nefsin ahirette "Bana imkân verilmedi" (hidayet edilmedim) diyerek kendini kurban gibi göstermesine karşılık; ilahi adaletin "Belâ" (Hayır, tam aksine!) diyerek o kurban/mağduriyet psikolojisini paramparça ettiğini ve suçu doğrudan failin kendi hür iradesine kilitlediğini vurgular.
Prof. Dr. Mustafa Öztürk, bu edatı (belâ) ontolojik bir yüzleşme ve teolojik tokat olarak okur. İnsanın cehennemin kıyısında bile kibrinden vazgeçmeyip "kaderi/Allah'ı" suçlama arsızlığına (Önceki ayetteki "lev ennallâhe hedânî" iftirasına) karşı; kâinatın Yaratıcısının bizzat devreye girerek o felsefi hezeyanı "Belâ" (Asla öyle değil!) diyerek susturduğunu; ilahi mahkemede insanın kendi sorumluluğundan (iradesinden) kaçacak hiçbir "keşke" veya "şayet" (lev) boşluğu bırakılmadığını ifade eder. Yalan biter, mutlak gerçek (belâ) konuşur.
Kad (قَدْ)
İbn Fâris, fiillerin başına gelerek eylemin şüphesiz bir şekilde gerçekleştiğini, mazerete yer bırakmayacak kadar somut bir vaka olduğunu bildiren mutlak kesinlik ve tahkik (gerçekleşme) edatı olduğunu belirtir. O nefsin iddia ettiği "Bana rehberlik edilmedi" yalanını çürütmek için öne sürülen o devasa ilahi eylemin/delilin (tebliğin) şaşmaz bir tarihsel gerçeklik olduğunu mühürler.
Câetke (جَاءَتْكَ)
İbn Fâris, "c-y-e" kökünün sözlükte "bir şeyin kalkıp gelmesi, bir hedefe ulaşması, varması, bir hakikatin failin ayağına kadar getirilmesi" anlamlarına geldiğini tespit eder. Mazi (geçmiş zaman) dişil fiil olan "câet" (geldi / ulaştı) ile "ke" (sana) zamirinin birleşimidir. "Sana kesinlikle gelmişti" (kad câetke) eyleminin; ilahi rehberliğin uzay boşluğuna bırakılmadığını, bizzat o mazeret üreten şımarık aklın (müşrikin) kendi varoluş sahasına, idrakine ve "bizzat şahsına/ayağına kadar" kasten ve şefkatle ulaştırıldığını nitelediğini belirtir.
Râgıb el-İsfahânî, meci' (c-y-e) kavramının, sıradan bir varış değil, büyük bir önem, ağırlık ve sorumluluk taşıyan bir "tebliğ/geliş" olduğunu söyler. Hakikatin sana "gelmesi" (câetke); senin arayıp bulamaman mazeretini ortadan kaldırır; çünkü ışık bizzat senin karanlığının içine, senin gözünün önüne kadar zahmet edip getirilmiştir.
Âyâtî (آيَاتِي)
İbn Fâris, "e-y-y" kökünün sözlükte "işaret, alamet, delil, açık nişane ve yön gösteren şaşmaz tabela" anlamlarına geldiğini tespit eder. "Âyât" (deliller/ayetler) kelimesinin "î" (Benim) zamiriyle birleştiği "âyâtî" (Benim ayetlerim) tamlamasının; o failin "Allah bana hidayet etmedi" yalanını yerle bir eden; bizzat kâinatın Sahibinden kopup gelen o mucizeleri, Kur'an ayetlerini ve fıtrata seslenen o devasa ontolojik/teolojik "kılavuz işaretlerini" nitelediğini belirtir.
Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın iletişim felsefesinde "âyât" kavramını, Tanrı'nın insanla konuşma (semantik) biçimi olarak inceler. Ayetlerin, kör tabiat olayları veya sıradan sözler olmadığını; kâinatın Yaratıcısının o "müşrik/inkarcı" aklı uyandırmak için yeryüzüne indirdiği "ontolojik sinyaller ve sarsılmaz deliller" olduğunu; "Benim ayetlerim sana geldi" fermanının, iletişim eksikliği mazeretini kökünden yıktığını tespit eder. Işık gelmiş, fakat göz kasten kapanmıştır.
Angelika Neuwirth, bu kelimeyi ve aidiyetini (âyâtî - Benim ayetlerim) Kur'an'ın ilahi söylem (litürjik) otoritesi bağlamında değerlendirir. Yaratıcının ayetleri doğrudan Kendi zatına (Benim) nispet etmesinin; o metinlerin/işaretlerin sıradan bir beşer (peygamber) sözü olmadığını, bizzat failin karşısına dikilen, sorgulanamaz ve reddedildiğinde doğrudan ilahi otoriteye (Zât'a) savaş açılmış sayılan o mutlak "İlahi Kelâm" mevcudiyetini mühürlediğini belirtir.
Fe (فَ)
İbn Fâris, nedensellik ve eylemler arasındaki ardışıklığı (zıtlığı) bildiren "fakat / buna rağmen / sen ise" anlamlarındaki atıf bağlacıdır. İlahi merhametin (ayetlerin gelişinin) ihtişamıyla, insanın o nankör ve kibirli reaksiyonu arasındaki o feci felsefi uçurumu ve kopuşu işaretler.
Kezzebte (كَذَّبْتَ)
İbn Fâris, "k-z-b" kökünün sözlükte "gerçeği saklamak, olanı olmamış gibi göstermek, yalanlamak, asılsız saymak ve sıdkın/hakikatin mutlak zıddı" anlamlarına geldiğini tespit eder. Tef'îl babındaki mazi (geçmiş zaman) ikinci tekil şahıs fiili olan "kezzebte" (sen yalanladın / sen asılsız saydın) eyleminin; o sana kadar gelen ayetleri (delilleri) anlayamadığın veya göremediğin için değil, bizzat kasten, şuurlu bir şekilde ve kendi hür iradenle "yalanlayıp reddettiğini" nitelediğini belirtir.
Râgıb el-İsfahânî, tekzib (k-z-b) kavramının, bilmemek (cehalet) değil, bilinen ve idrak edilen bir hakikati (sıdkı) kendi menfaati veya inat uğruna kasten "iptal etmeye çalışmak ve ona iftira atmak" olduğunu söyler. "Ayetlerim geldi fakat sen yalanladın" itirazı; kıyametteki o kurban psikolojisini yıkan, failin aktif kötülüğünü (suçüstü halini) ifşa eden muazzam bir adalet beyanıdır.
Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın epistemolojisinde tekzibi (yalanlamayı) Cahiliye aklının en temel ontolojik reaksiyonu olarak okur. "Kezzebte" eyleminin zihinsel bir yanılgı değil, varoluşsal bir anarşi olduğunu; müşrik aklın ayetlerin doğruluğunu içten içe bilmesine rağmen (vicdanen), kabilevi çıkarlarını ve sahte dinini (statükoyu) korumak için o ayetleri kasten "yalan" (kezib) olarak etiketleyip itibarsızlaştırma çabasına girdiğini tespit eder.
Dücane Cündioğlu, dildeki bu yalanlama (k-z-b) mefhumunu hakikate yapılmış felsefi bir suikast olarak değerlendirir. "Sen onları yalanladın" (fe kezzebte) fermanının; insanın kendisine uzatılan kurtuluş halatını (ayeti/hidayeti) kasten kesip atmasını resmettiğini; dolayısıyla ahirette "Bana hidayet edilmedi" feryadının, dünyada "hidayeti kendi elleriyle boğan/yalanlayan" bir katilin arsız ve yüzsüz çırpınışından başka bir şey olmadığını ifade eder. Hakikati yalanlayan, ahirette mazeret üretme hakkını ebediyen kaybeder.
Bihâ (بِهَا)
İbn Fâris, vasıta/nesne bildiren "bi" edatı ile "hâ" (onları / o ayetleri) zamirinin birleşimidir. O yalanlama eyleminin (tekzibin) rastgele bir inada değil, doğrudan kâinatın Yaratıcısından gelen o somut, apaçık ve şefkatli ayetlerin bizzat varlığına kilitlendiğini (onları hedef aldığını) mühürler.
Vestekberte (وَاسْتَكْبَرْتَ)
İbn Fâris, atıf "ve" bağlacı ile "k-b-r" kökünden türeyen istif'âl babında mazi ikinci tekil şahıs fiilinin birleşimidir. K-b-r kökünün sözlükte "büyük olmak, yücelik, azamet ve haddi aşmak" anlamlarına geldiğini tespit eder. İstif'âl babı eyleme "talep etme, zorlama, taslama" anlamı kattığından; "vestekberte" (ve sen büyüklük tasladın / kibirlendin / kendini üstün gördün) eyleminin; failin sadece zihinsel bir yalanlamayla (tekzible) kalmadığını, aynı zamanda o ayetleri getiren elçiye ve ilahi otoriteye karşı ontolojik bir hadsizlikle "kendi fani sınırlarını aşıp sahte bir tanrısallık/tiranlık (kibir) kurguladığını" nitelediğini belirtir.
Râgıb el-İsfahânî, istikbâr (k-b-r) kavramının, kişinin gerçekte sahip olmadığı bir büyüklüğü (azameti) zorla ve haksız yere kendisine atfetmesi olduğunu söyler. Ayetler karşısında "istikbar etmesi"; fani, aciz ve topraktan yaratılmış bir varlığın, Mutlak Yaratıcıdan gelen yasalara burun kıvırıp, kendi aklını ve statüsünü o yasalardan (hakikatten) "daha büyük/daha yüce" görme hezeyanıdır.
Prof. Dr. Sadık Kılıç, bu fiili (istekberte) ontolojik bir isyan ve Şeytani arketip olarak okur. Kur'an'ın teolojisinde "istikbar" (kibir) fiilinin, ilk günahı işleyen İblis'in ("ebâ vestekbera / diretti ve kibirlendi") doğrudan varoluşsal vasfı olduğunu; ayetleri yalanladıktan sonra "kibirlendin" denilmesinin; o cehennemdeki failin sıradan bir günahkâr değil, bizzat şeytanın o kokuşmuş "hakikat karşısında boyun eğmeme" kibrini kuşanan anarşist bir tiran (müstekbir) olduğunu ifade eder. Kibir, gerçeği (ayeti) kabul etmeyi nefse yedirememektir.
Prof. Dr. Hidayet Aydar, bu kelimenin sosyolojik zeminini değerlendirir. "Büyüklük tasladın" fermanının; müşriklerin Mekke'deki o elitist (zengin, soylu) kabile kibrini hedef aldığını; vahyin onlardan sıradan kölelerle eşitlenmeyi, sahte şefaatçileri çöpe atmayı ve tek bir Allah'a boyun eğmeyi istemesinin, o şımarık kitleye "ağır geldiğini" ve bu yüzden rasyonel değil, tamamen "sosyolojik/statüko kibriyle" (istikbarla) vahyi reddettiklerini belirtir. Saptıran şey akılsızlık değil, kibrin ta kendisidir.
Ve Kunte (وَكُنْتَ)
İbn Fâris, atıf "ve" bağlacı ile "k-v-n" (olmak, var olmak) kökünden türeyen mazi ikinci tekil şahıs fiilidir. "Ve sen oldun / sen ... idin" fermanının; o yalanlamanın ve kibrin onu geçici bir hataya değil, varoluşsal olarak köklü, sabit ve çıkışı olmayan karanlık bir kampa (kimliğe) kalıcı olarak hapsettiğini kaydeder.
Mine (مِنَ)
İbn Fâris, ayrılma, başlangıç ve aidiyet (bir gruba dâhil olma) bildiren "den/dan" anlamındaki edattır. O kibirlenen failin, kâinattaki o devasa bölünmede hangi ontolojik kampa/saf'a dâhil olduğunu işaretleyen bağlaçtır.
el-Kâfirîn (الْكَافِرِينَ)
İbn Fâris, "k-f-r" kökünün sözlükte "bir şeyin üzerini örtmek, gizlemek, tohumu toprağa saklayan çiftçi (küffar), nimeti inkâr etmek ve örtbas etmek" anlamlarına geldiğini tespit eder. İsm-i fâil çoğul formunda ve belirlilik takısıyla gelen "el-kâfirîne" (kâfirlerden / hakikatin üstünü örtenlerden / nankörlerden) kelimesinin; ahirette "Bana hidayet verilseydi" diyerek ağlayan (Önceki ayetler) o şahsın; dünyada iken bizzat kendi iradesiyle ilahi ayetlerin/hidayetin üzerini inatla ve kibirle "örten, gizleyen ve o nimete mutlak bir nankörlük eden" o feci zümreye (kâfirlere) ait olduğunu nitelediğini belirtir.
Râgıb el-İsfahânî, küfr (k-f-r) kavramının salt bir inançsızlık değil, göz önünde duran parlak bir hakikatin (sıdkın/ayetin) üzerine kasten karanlık (örtü) çekmek olduğunu söyler. "Sen kâfirlerden oldun" (kunte minel kâfirîn) mühürü; failin o ayetleri görmediği için değil, gördüğü ve anladığı halde kibrinden dolayı (istekberte) onun aydınlığını bilerek "örtbas ettiği" (küfür işlediği) gerçeğinin mutlak ispatıdır.
Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın semantik sisteminde "küfür" kavramını, imanın ve şükrün tam felsefi zıddı (aktif nankörlük) olarak inceler. Sana gelen ayetleri (nimeti) yalanlayıp kibirlenmenin (kezzebte vestekberte), evrendeki en radikal "nankörlük" (küfr) olduğunu; dolayısıyla Kıyamet günü azapla karşılaşan kâfirin "mazeret" üretme hakkının, dünyada işlediği bu kasten örtbas etme (küfür) eylemiyle ebediyen iptal edildiğini tespit eder.
Arthur Jeffery, kelimenin Ortadoğu monoteistik dillerindeki etimolojik geçişini inceler. Arapçadaki "küfr" kökünün Süryanicedeki "kfar" (inkâr etmek, yalanlamak) eylemiyle olan teolojik akrabalığını vurgulayarak; Kur'an'ın bu kavramı sıradan bir bilgisizlik için değil, ilahi vahye karşı bilinçli, örgütlü ve kibirli bir direniş gösteren o "mutlak inkarcı kitleyi" (el-Kâfirîn) isimlendirmek ve onları İbrahimi teolojiden tamamen aforoz etmek için bir mühür olarak kullandığını tartışır.
Diyanet İslam Ansiklopedisi, İslam akaidinde küfrün (kâfir olmanın) merkezinde cehaletten ziyade "kibir ve yalanlamanın" (tekzib ve istikbar) yattığını; Allah'ın bu 59. ayetle, 57. ayetteki o kaderci/kurban sahtekârlığına nihai ve ilahi kararı verdiğini; insanın cehenneme hidayet eksikliğinden değil, bizzat kendi kibriyle ürettiği "küfrü" (hakikati örtbas etmesi) yüzünden girdiğini belirten o sarsılmaz ve kapanış fermanı olduğunu aktarır.
Yorumu Yorumla
Yorumu Yorumla