Zuhruf Sûresi, 62. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

وَلَا يَصُدَّنَّكُمُ الشَّيْطَانُۚ اِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُب۪ينٌ

[Türkçe Transkript]

Velâ yesuddennekumu-şşeytân(u)(s) innehu lekum ‘aduvvun mubîn(un)

[Mâtürîdî]

62. “Şeytan sizi sakın doğru yoldan engellemesin, o sizin apaçık düşmanınızdır.”

---

Şeytan sizi sakın engellemesin. Bu beyan muhtemelen, şeytan sizin kıyâmete ve onun vuku bulacağına iman etmenize mani olmasın, çünkü o sizin apaçık düşmanınızdır demektir. Muhammed aleyhisselâm ve onun gösterdiği doğru yola uymaktan sakın sizi engellemesin, çünkü o sizin apaçık düşmanınızdır anlamına da gelebilir. Burada Cenâb-ı Hak, şeytanın insanlara düşman olduğunu açıklamaktadır. En doğrusunu Allah bilir.

[Etimolog]

Yasıddannekum (يَصُدَّنَّكُمُ)

İbn Fâris, s-d-d kökünün asıl anlamının bir şeyi engellemek, önüne set çekmek ve birini yolundan çevirmek olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "sadd" eyleminin birini gitmekte olduğu doğru istikametten (sırat-ı müstakim) saptırmak veya ulaşmak istediği hayra mani olmak için kurulan zihinsel ve fiili bariyerleri nitelediğini açıklar. Ayetteki şeddeli nun (tekid/pekiştirme) ile birlikte kullanılması, şeytanın bu saptırma çabasının sürekliliğine ve şiddetine işaret eder. Toshihiko Izutsu, bu fiili "hidayet" yolunun karşısına dikilen "aktif bir bariyer" olarak okur; şeytanın insanın ontolojik yürüyüşünü bozma girişimini simgelediğini vurgular. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, bu uyarının bir önceki ayette zikredilen "dosdoğru yol" (sırat-ı müstakim) ile doğrudan bağlantılı olduğunu; şeytanın temel stratejisinin insanı bu yoldan koparmak (sadd) olduğunu ifade eder.

---

eş-Şeytânu (الشَّيْطَانُ)

İbn Fâris, bu kelimenin ş-t-n (hakikatten uzaklaşmak, haktan uzak olmak) veya ş-y-t (öfkeden yanmak, helak olmak) köklerinden türediğini belirtir; kelimenin özünde "normdan sapma ve isyan" anlamının yattığını söyler. Arthur Jeffery, kelimenin Habeşçedeki "şaytan" veya İbranicedeki "satan" (hasım/rakip) kelimeleriyle etimolojik bağına dikkat çekerek, Kur'an'ın bu terimi insanın ezeli rakibini niteleyen teknik bir terime dönüştürdüğünü ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, "şeytan" isminin sadece belirli bir varlığa değil, fıtrattan sapan ve başkalarını da saptıran her türlü azgın güce (insan veya cin) verildiğini açıklar. Toshihiko Izutsu, şeytan kavramını Kur'an'ın ahlak semantiğinde "daimi saptırıcı" ve "ilahi nura karşı duran karanlık odak" olarak tanımlar. Prof. Dr. Sadık Kılıç, bu ismin insanın içindeki o karanlık dürtülerin ve dışsal saptırıcı odakların ontolojik bir birleşimi olduğunu belirtir.

---

Adüvvun (عَدُوٌّ)

İbn Fâris, a-d-v kökünün temelinde haddi aşmak, birinin alanına haksızca girmek (tecavüz) ve kalpteki nefret duygusunun bir eyleme dönüşmesi anlamlarının bulunduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "adâvet"in insanın hemcinsine veya bir hakikate karşı beslediği, içinde saldırganlık barındıran derin bir yabancılaşma ve düşmanlık hali olduğunu açıklar. Toshihiko Izutsu, düşmanlık (adüvv) kavramını "dostluk ve velayet" kavramlarının ontolojik zıddı olarak görür; şeytanın düşmanlığının rastgele bir öfke değil, insanın varoluş gayesine karşı girişilmiş sistemli bir saldırı (teaddi) olduğunu vurgular. Prof. Dr. Sadık Kılıç, bu kelimenin şeytan ile insan arasındaki ilişkinin hiçbir zaman barışçıl olamayacağını, aradaki bağın bütünüyle bir "yok etme" ve "sınırı ihlal etme" motivasyonu üzerine kurulu olduğunu ifade eder.

---

Mübîn (مُبِينٌ)

İbn Fâris, b-y-n kökünün temelinde ayrılma, fark edilme, açıkça ortaya çıkma ve gizliliği kalmama anlamlarının bulunduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "mübîn" sıfatının, doğası gereği kendisini saklayamayan, mahiyeti herkes tarafından görülebilen ve inkarı mümkün olmayan durumları nitelediğini açıklar. Toshihiko Izutsu, şeytanın "apaçık bir düşman" (adüvvun mübîn) olarak nitelenmesinin Kur'an'ın bir uyarısı olduğunu; onun düşmanlığının aslında gizli saklı olmadığını, eylemlerinin ve saptırma yöntemlerinin dikkatli bir akıl (basiret) için son derece net ve aşikar olduğunu vurgular. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, bu sıfatın insanın sorumluluğunu artırdığını; düşmanlığı bu kadar net (mübîn) olan bir güce kanmanın ancak derin bir gaflet veya bile isteye yapılan bir tercih sonucu olabileceğini ifade eder.