Zuhruf Sûresi, 1. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

حٰمٓۜ

[Türkçe Transkript]

Hâ-Mîm

[Mâtürîdî]

1. Hâ-mîm

2. “Aydınlatan kitaba yemin olsun ki,”

---

Katâde şöyle dedi: Bu âyet sûrenin ismidir Bazıları da, Hâ-mîm, var olacak olan nesneler ve olaylar hükme bağlandı mânasına gelir dedi. Biz bunu daha önce açıklamıştık Aydınlatan kitaba yemin olsun. Katâde şöyle dedi: Allah’ın bereketini, hidâyetini ve doğru yolunu açıklayan kitap. Bazıları şöyle dedi: Helâli, haramı, yapılması ve yapılmaması gerekeni açıklayan kitap. Bazıları ise şöyle söyledi: Hakk’ı ve bâtılı açıklayan kitap. Bize göre bu kitap, Allah Teâlâ tarafından geldiğini, bir insanın telifi ve ürünü olmadığını, Allah’ın eseri olduğunu, çünkü insanların onun benzerini meydana getirmekten aciz kaldıklarını beyan etmektedir. Başarıya ulaştıran sadece Allah’tır.

[Etimolog]

Hâ Mîm (حم)

Celaleddin el-Suyuti bu harfleri el-İtkan adlı eserinde müteşabih ayetler kapsamında değerlendirir ve bu harflerin Allah'ın isimlerinden biri, Kur'an'ın isimlerinden biri veya Allah ile peygamberi arasında bir sır olabileceği şeklindeki klasik İslam alimlerinin görüşlerini aktarır; ayrıca bazı rivayetlerde bu iki harfin "hükmedildi ve takdir edildi" anlamlarına gelen kelimelerin kısaltması olabileceğine dair işaretlere yer verir. Theodor Nöldeke başlangıçta bu harflerin Kur'an metinlerini toplayan kişilerin veya sure sahiplerinin isimlerinin kısaltmaları olduğunu öne sürmüş, ancak daha sonra bu görüşünden vazgeçerek harflerin mistik bir anlama sahip olabileceği veya Yahudi ve Hristiyan metinlerindeki bazı sembollerin taklidi niteliği taşıyabileceği fikrine yönelmiştir. Arthur Jeffery, Kur'an'ın yabancı kelime dağarcığını incelerken bu tür başlangıç harflerinin kökeninin muhtemelen Süryanice veya İbranice metinlerdeki kısaltma geleneklerine dayandığını ifade eder ve bunların vahiy katiplerinin kendi metinlerini ayırmak için kullandıkları monogramlar olma ihtimali üzerinde durur. Christoph Luxenberg, Süryani okuması çerçevesinde bu harflerin Geç Antik Çağ'daki Hristiyan ayin kitaplarında yer alan ve okuma parçalarının (lectionary) başlangıcını veya türünü belirten Süryanice ayinsel kısaltmaların (litürjik semboller) Arapçalaşmış halleri olduğunu savunur. Angelika Neuwirth bu harfleri geç antik dönem edebi ve dini bağlamında ele alarak, bunların vahiylerin okunmasından önce dinleyicinin dikkatini çekmek ve ilahi bir hitabın başladığını bildirmek üzere kullanılan sese dayalı işitsel sinyaller ve göksel bir yazının dünyevi tezahürü olduğunu belirtir. Gabriel Said Reynolds, Kur'an'ın bu tür kullanımlarını dönemin Süryani Hristiyan geleneğiyle karşılaştırarak, Yakın Doğu'daki dini metinlerin kenarlarında veya başlarında bulunan kısaltma ve sembollerin Kur'an'daki mukattaa harfleri için tarihsel bir arka plan oluşturduğunu ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk ise bu harfleri yedinci yüzyıl Hicaz toplumunun edebi ve retorik geleneği bağlamında ele alır ve Arapların dikkat çekmek, muhatabı sarsmak ve söylenecek sözün önemini vurgulamak amacıyla şiirlerinde ve hitabetlerinde benzer sesleri kullandıklarını, dolayısıyla bu harflerin doğrudan bir sözlük anlamından ziyade muhatabın dikkatini vahye odaklama işlevi gören edebi bir araç olduğunu vurgular.