Tûr Sûresi, 5. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِۙ

[Türkçe Transkript]

Ve-ssakfi-lmerfû’(i)

[Mâtürîdî]

"Yükseltilmiş tavana andolsun!"

---

Yükseltilmiş tavandan maksat, gökyüzüdür, Allah onu yeryüzünden çok uzak olmasına, son derece geniş, kalın ve ağır olmasına rağmen direksiz olarak ve üstten bir bağlantısı olmadan yüksekte tutmaktadır ve insanlar onu aşağıdan görmektedirler. Böyle yapması da başka bir sebepten dolayı değil sadece imtihan için, emir ve yasaklar koyup insanların şükür görevlerini yerine getirmeleri gerektiği bilinsin diyedir. O’nun emirlerine ve yasaklarına aykırı davranan, verdiği nimetlere nankörlük eden ve haramlarını çiğneyen kişi de bahsettiği azaba lâyık olur. En doğrusunu Allah bilir ya, bu aynı zamanda, bahsettiklerimizi yapmaya kadir olanın, her şeyi yapmaya kadir olduğu ve hiçbir şeyin Onu aciz bırakamayacağı da bilinsin diyedir. Buna göre âyet, Allah’ın hükümranlığını, kudretini ve azametini ifade etmektedir. En doğrusunu Allah bilir.

[Etimolog]

Ves-sakfi (وَالسَّقْفِ)

İbn Fâris, s-k-f kökünün temel olarak bir şeyi örtmek, yüksekte bulunmak ve bir yapının üst kısmını oluşturmak anlamlarına geldiğini belirtir; kelimenin tavan veya çatı manasını taşıdığını ve altta kalanı ihata eden koruyucu bir üst katmanı dil bilimsel olarak ifade ettiğini açıklar. Râgıb el-İsfahânî, kelimeyi bir evin veya mekanın üst örtüsü olarak tanımlar; ayetteki bağlamında ise sıradan bir yapının tavanını değil, yeryüzünü bir çadır veya kubbe gibi üstten kaplayan gökyüzünü fiziki ve mecazi bir tavan olarak nitelediğini vurgular. Arthur Jeffery, kelimenin saf Arapça bir köke sahip olmakla birlikte, gökyüzünün koruyucu ve kubbe benzeri bir tavan olarak tasvir edilmesinin Sami dillerindeki ortak kozmolojik motiflerden beslendiğini ve geç antik çağ Ortadoğu tasavvurunda yer alan evren algısının bir yansıması olarak ayetteki edebi formunu bulduğunu ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin etimolojik ve anlambilimsel çerçevesinden hareketle, bu ifadenin dönemin Arap toplumunun zihnindeki somut, direksiz ve yeryüzünün üzerine inşa edilmiş devasa bir çatı şeklindeki gökkubbe algısına hitap eden bir kozmoloji dili barındırdığını belirtir.

---

el-Merfûi (الْمَرْفُوعِ)

İbn Fâris, r-f-a kökünün temel manasının bir şeyi aşağıdan yukarıya kaldırmak, yükseltmek ve alçaltmanın zıddı bir eylemi gerçekleştirmek olduğunu; kelimenin bu bağlamda fiziksel bir yüksekliği ve havaya kaldırılmış olma durumunu anlattığını dil bilimsel kurallarla izah eder. Râgıb el-İsfahânî, r-f-a kökünün hem maddi bir nesneyi yukarı kaldırmayı hem de manevi bir yüceltmeyi kapsadığını; bu ayetteki ism-i meful formunun, yeryüzünün üzerindeki gökyüzünün kendi kendine değil, ilahi bir kudret eliyle gözle görülmeyen bir mesnet üzerinde muazzam bir yüksekliğe çıkarılmış ve orada tutulmuş olmasını ifade ettiğini vurgular. Toshihiko Izutsu, Kur'an semantiğinde yükseltme kavramını inceleyerek, kelimenin sadece mekansal bir mesafeyi değil, ilahi yaratışın bir göstergesi olarak evrensel düzenin kurulmasını ve göksel tavanın yeryüzünden koparılarak ontolojik bir üst makama yerleştirilmesini anlatan teolojik bir eylemi simgelediğini detaylandırır.