Tûr Sûresi, 1. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

وَالطُّورِۙ

[Türkçe Transkript]

Ve-ttûr(i)

[Mâtürîdî]

1-3. "Tûr'a, açık sahifeler üzerine yazılı kitaba andolsun!”

---

Yemin

Burada Cenâb-ı Hakk’ın Tûr a ve sözü edilen diğer varlık ve olgulara neden yemin ettiği konusunda farklı görüşler vardır. Bazıları şöyle dedi: Yemin burada bahsedilen varlıkların kendilerine değil, ancak onları yaratanın adına yapılmıştır. Çünkü Allah Teâlâ insanlara, kendisinden başkası adına yemin etmeyi yasaklamıştır, bizzat kendisi nasıl eder? Bazıları da şöyle dedi: Cenâb-ı Hakk’ın, katında değeri üstün olan dilediği kişi ve nesneler adına yemin etmesi mümkündür. Yeminlerin ancak insanlar nezdinde önemi ve değeri büyük olan varlıklar adına yapıldığını daha önce söylemiştik. Yemin, değeri yüce olan varlık ve olayların insanlara karışık gelmesi sebebiyle bilinmesini engelleyen şüpheleri gidermek için yapılır. Böylece insan o yemine konulan varlık ve olayın mutlaka mevcut ve gerçek olduğunu anlar; o kadar ki, eğer onlar üzerinde düşünseler, bakışlarını ve incelemelerini derinleştirselerdi, yemin olmasa bile gerçek olduklarının bilgisine ulaşırlardı. En doğrusunu Allah bilir.

Allah Teâlâ, kendisinden başka varlıklar adına yemin etmektedir, ancak yaratılanın böyle bir hakkı yoktur. Çünkü yaratılanların yemini, yardım dilemek ve yalvarmak anlamındadır. Yardım dileyenin Allah’tan başkasına sığınması ve ondan bir kuvvet talebinde bulunması caiz değildir. Allah’tan başkası adına yapılan yeminde hem insanlar ve hem de Allah katında tehlikesi ve değeri bulunsa da Allah tarafından yapılan yemin, tamamen yaratılanlara bir hatırlatma, ikaz ve onlara vâdetmiş olduğu mükâfatı teyit etmek anlamındadır. Dolayısıyla Cenâb-ı Hakk’ın insanlara yönelik bir hatırlatma, ikaz ve tekit anlamına gelen her varlık ve olaya yemin etmesi caizdir. En doğrusunu Allah bilir. Kur’ânda bahsi geçen yeminler, peygamberlerin Allah tarafından insanlara gönderildiklerine dair getirdikleri haberlerin yanı sıra kendilerinin Allah elçisi olduklarını, insanlar eğer yasaklanan fiilleri yaparlarsa başlarına belli bir azabın geleceğine dair söylediklerinin doğru olduğunu ispat etmek içindir. Kâfirler, gönderdiği haberlerde Allah’ı inkâr etmiş değildirler ki, Allah kendi haberinin doğruluğunu ispat etmek için yemin etsin! Peygamberlerin haberlerinin doğruluğu da ancak mûcize göstermek ve deliller getirmekle anlaşılır. Ancak bunlar yeminle tekit edilmekte ve insanlar nazarında önemi ve değeri olan varlık ve olaylardan söz etmekle maksat hâsıl olmaktadır. İnsanların yaptığı yeminler ise zaten doğru olan şeyin aslının ispatı içindir, dolayısıyla onların, kalplerde son derece yüce ve değerli olan bir varlığın adına yemin etmeleri gerekir, bu da Allah Teâlâ’nın isimleri ve sıfatlarıdır. En doğrusunu Allah bilir.

Allah Teâlanın Tûr’a andolsun diye yaptığı yeminin, bütün dağlar adına yapılmış olması mümkündür. Çünkü Allah yeryüzünü yaratmış, ahaliyi oraya yerleştirmiş, bu dağlan direk gibi dikmiş ve neticede yeryüzü sarsılmadan durur hale gelmiş, böylece insanların ihtiyaçlarım elde etmek için yeryüzünün her tarafına ulaşmak, istediği yerde yerleşmek imkânına kavuşmuş, âyette de belirtildiği gibi yeryüzü insanlar için adeta döşek haline gelmiştir. Herkes orada istediği gibi dolaşmakta, neyi istiyor, nereyi arzu ediyor ve nasıl seviyorsa öyle hareket edebilmektedir. İnsanlar bunu anladıkları zaman, kendilerine verilen nimetin şükrünü eda etmek gerektiğini de anlamaları icap eder. Bunu yapmadıkları zaman da nankörlüklerinin cezasını ve karşılığım görürler. Allah onları böyle korkutmakta ve bu azabın onlara mutlaka geleceğini yemin vasıtasıyla teyit ederek şöyle buyurmaktadır: “Andolsun ki Rabb’inin azabı mutlaka gerçekleşecektir; ona engel olabilecek yoktur!”. Âyette geçen Tûr kelimesinin özel bir dağ adı olması muhtemeldir; o, her türlü noksanlıktan münezzeh olan Allah Teâlâ’mn Mûsâ aleyhisselâm ile konuştuğu ve ona Tevrat’ı verdiği Sînâ dağıdır. Bu dağ, İsrâiloğulları nezdinde çok değerlidir, onun değerini ve faziletini bildikleri için de Allah bu dağ adına yemin ederek söylemektedir; “Andolsun ki Rabb’inin azabı mutlaka gerçekleşecektir”. Tûr ile özel birtakım dağlar grubunun kastedilmiş olması da mümkündür, bunlar da Allah’ın değişik peygamberlere vahiy indirmiş olduğu dağlardır; nitekim bir rivayette şöyle denilmektedir: Allah Teâlâ Mûsâ aleyhisselâma Tûr-i Sînada, îsâ aleyhisselâma Sâûrâ dağında, Muhammed aleyhisselâma da Fârân dağında vahyetti. İşte Cenâb-ı Hak bunlar adına yemin ederek o azabın mutlaka gerçekleşeceğini söylemektedir. En doğrusunu Allah bilir.

Bu âyetle, peygamberliğin ispatına dair bir delil vardır. Çünkü Hz. Peygamber (s.a.) vahiy gelen yerleri ve o dağların faziletini haber vermektedir. Bunu bilmek, ancak öncekilerin kitaplarını okuyarak öğrenmekle mümkündür. İnsanlar çok iyi biliyorlardı ki, Resûlullah (s.a.) bunu öğrenmek için o kitapları bilen herhangi bir kimseye gidip gelmemiştir. İşte bu durum, Resûlullah’ın (s.a.), vahiy yerlerini ve o dağların faziletini ancak Allah Teâlâ'nın öğretmesiyle bildiğini gösterir. En doğrusunu Allah bilir.

Yazılı kitaba andolsun! Muhtemelen bu yemin, peygamberlere gönderilen bütün kitaplara yapılmaktadır. Çünkü peygamberlerin getirdikleri mûcizelerin yanı sıra, yapılması ve sakınılması gereken fiillerin bilgisine, göklerin haberi, İlâhî hükümleri, konulan sınırları ve diğer çeşitli hikmetleri bilmeye bu kitaplar aracılığıyla ulaşılır. En doğrusunu Allah bilir. Bu yeminin, hak olduğunu ve gökten geldiğini müminlerin bildiği Tevrat, İncil ve Zebûr diye bilinen belli bazı kitaplara yapılmış olması da muhtemeldir. Yeminin İlâhî kitaplardan özellikle birine, Tûr’un tefsirinde söylediğimiz gibi insanların benzerini meydana getirmekten aciz kaldığı için değeri yüce olan Kur’ân adına yapılmış olması da muhtemeldir. En doğrusunu Allah bilir. Müfessirlerin söylediği gibi âdemoğullarının amellerinin yazıldığı kitaplar adına yapılmış olması da mümkündür, ancak onlar bu kitaplar adına neden yeminin yapılmış olabileceğini belirtmemektedirler, ben de bunun açıklamasını bilmiyorum.

Açık sahifelere andolsun! Yani kapalı olmayıp açık olan sayfalar. Burada geçen “rikk” (رَقٍّ) kelimesine Ebû Ubeyde sahife, Ebû Avsece de kitap mânası verdi.

[Etimolog]

Vettûr (وَالطُّورِ)

Râgıb el-İsfahânî, bu sözcüğü üzerinde meyve veren ağaçlar bulunan, bitki örtüsüne sahip dağ olarak tanımlar; ağaç bitmeyen veya çıplak olan dağlara ise sadece "cebel" dendiğini, bu nedenle kelimenin sıradan bir dağı değil nitelikli bir yükseltiyi ifade ettiğini vurgular. İbn Fâris, t-v-r kökünün temel olarak bir şeyin yakınına varmak, sınır, miktar veya bir şeyin etrafında dolanmak anlamlarına geldiğini dil bilimsel temellerle açıklar; ancak kelimenin bu bağlamda doğrudan bilinen özel bir dağ ismi olarak form kazandığına işaret eder. El-Cevâlîkî ve Celaleddin el-Suyuti, kelimenin etimolojik kökeni itibarıyla saf Arapça olmadığını, İbranice ve özellikle Süryanice "dağ" anlamına gelen kelimeden alınarak Arapça fonetiğine uyarlanmış (mu'arreb) bir sözcük olduğunu aktarırlar. Arthur Jeffery, kelimenin kökenini detaylı bir şekilde inceleyerek, sözcüğün Aramice ve Süryanice kökenli "tura" sözcüğünden, İbranice kullanımlardan da etkilenerek Arapçaya geçtiğini belirtir; kelimenin bu yemin bağlamında kutsal dağı niteleyen yabancı kökenli bir dini terim olarak yerleştiğini detaylandırır. Theodor Nöldeke, kelimenin Aramice kökenini lengüistik kanıtlarla doğrulayarak Arapça içerisindeki kullanımına geçiş sürecini tarihsel bir zeminde ele alır. Christoph Luxenberg ve Gabriel Said Reynolds ise Kur'an'ın kelime dağarcığındaki geç antik çağ Ortadoğu dilleri etkileşimine ve Süryani-Arami alt yapısına dikkat çekerler; bu doğrultuda kelimenin doğrudan Süryanice "tura" (dağ) kelimesinin bir yansıması olduğunu ve Arapçaya salt bir coğrafi terim olarak değil, Kitab-ı Mukaddes geleneğiyle bağlantılı dini bir motif olarak girdiğini vurgularlar.