Tekvir Sûresi, 17. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

وَالَّيْلِ اِذَا عَسْعَسَۙ

[Türkçe Transkript]

Velleyli iżâ ‘as’as(e)

[Mâtürîdî]

"Kararmakta olan geceye andolsun!"

---

Denildi ki: Kararmakta olan... Denildi ki: Ağarmakta olan.

[Etimolog]

Leyl (اللَّيْلِ)

İbn Fâris, l-y-l kökünün temel anlamının bir şeyin üzerini örtmek, gizlemek ve karartmak olduğunu, gecenin de karanlığıyla yeryüzündeki her şeyi örtüp saklaması sebebiyle bu isimle anıldığını belirtir. Râgıb el-İsfahânî, kelimenin gündüzün zıddı olarak güneşin batışından doğuşuna kadar geçen zaman dilimini ifade ettiğini aktarır. Arthur Jeffery, kelimenin köken itibariyle Sami dillerinde ortak bir yapıya sahip olduğunu, İbranice ve Aramice gibi dillerde de aynı kökten türeyerek geceyi tanımladığını, Arapçada da en kadim zamanlardan beri yerleşik olduğunu ifade eder. Angelika Neuwirth, erken dönem Mekke surelerinde karanlık ve aydınlık zıtlığının sıklıkla kullanıldığını, gece formunun apokaliptik gerilimi artırmak ve evrensel düzene dikkat çekmek için yemin bağlamında çok özel ve dramatik bir retorik işlev gördüğünü belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin doğrudan nüzul ortamındaki Arap toplumunun tabiat algısına hitap ettiğini, evrendeki gece ve gündüz döngüsünün, mutlak yaratıcının kudretini göstermek adına üzerine yemin edilen muazzam bir kozmik gerçeklik olarak sunulduğunu aktarır.

---

As'as (عَسْعَسَ)

İbn Fâris, a-s-a-s kökünün Arapçada zıt anlamlı (ezdâd) kelimelerden olduğunu, hem gecenin tüm karanlığıyla çökmesi ve bastırması hem de karanlığın dağılarak gecenin dönüp gitmesi anlamlarını aynı kelimede barındırdığını belirtir. Râgıb el-İsfahânî, kelimenin gecenin yoğunlaşarak ilerlemesi veya aydınlığın yaklaşmasıyla birlikte geri çekilmesi manalarına geldiğini, ayette gecenin durağan değil, aksine sürekli bir hareket halinde olan dinamik yapısının vurgulandığını kaydeder. Celaleddin el-Suyuti, kelimenin zıt anlamlılık özelliğine dikkat çekerek, gecenin karanlığının başlangıcındaki çöküş anı ile sabahın yaklaşmasıyla yüzünü dönüp çekip gitmesi arasındaki o gizemli ve hareketli geçiş vakitlerini anlattığını aktarır. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), kelimenin edebi ve fonetik yapısına odaklanarak, tekrar eden hecelerin gecenin ağır, nefes nefese, sessiz ama ürkütücü bir şekilde ilerleyişini veya çekilişini ses yansımasıyla hissettirdiğini, kıyamet sahnelerinin hemen öncesindeki bu betimlemenin okuyucuda muazzam bir psikolojik gerilim ve duyusal etki yarattığını ifade eder. Prof. Dr. Sadık Kılıç, kelimenin bünyesindeki tekrarın ve ritmin, zamanın durdurulamaz akışını simgelediğini, gecenin sadece donuk bir zaman dilimi veya boşluk değil, adeta nefes alan, yaklaşan ve uzaklaşan devasa canlı bir varlık gibi tasvir edildiğini vurgular. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin hem kararma hem de aydınlanmaya yüz tutma anlarındaki geçiş evrelerini anlattığını, Kur'an'ın bünyesinde ses uyumu barındıran bu kelimeyi kullanarak yemin formundaki tabiat tasvirlerine son derece canlı, sinematografik ve sarsıcı bir görsellik kattığını aktarır.