Ra'd Sûresi, 10. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

سَوَٓاءٌ مِنْكُمْ مَنْ اَسَرَّ الْقَوْلَ وَمَنْ جَهَرَ بِه۪ وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِالَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ

[Türkçe Transkript]

Sevâun minkum men eserra-lkavle vemen cehera bihi vemen huve mustaḣfin billeyli vesâribun bi-nnehâr(i)

[Mâtürîdî]

Sizden, sözü gizleyenle onu açıkça söyleyen, geceleyin gizlenenle gündüzün yürüyen O'na göre eşittir.

---

Sizden, sözü tek başına iken kendi içinde gizleyenle onu başkasına açıkça söyleyen, geceleyin yani gece karanlığında gizlenenle gündüzün yürüyen O'na göre eşittir. Bazıları gündüzün yürüyen mealindeki ifadeye, gündüz açıkta olan manasını verdiler. Bazıları şöyle dedi: Gündüzün yürüyen, izbede olan insandır, günün aydınlığı ile kaçmaktadır. Bazıları da şöyle söyledi: Geceleyin gizlenen kişi, yani geceleyin evinde istirahat eden kişi; gündüzün yürüyen, yani gündüzün ihtiyaçlarını temin için dolaşan, hareket halinde olan insan. Cenab-ı Hak bunu, önceki cümlenin, yani "Allah her dişinin karnında neyi taşıdığını bilir" mealindeki ayetin sılası olarak zikretmiştir. Allah rahimlerin neyi eksiltip neyi artıracağını da bildiğini, görüneni de görünmeyeni de bildiğini söylüyor. Sonra da Cenab-ı Hak, sözü gizleyenle onu açıkça söyleyeni, geceleyin gizlenenle gündüzün yürüyeni de bildiğini, yani her şeyi bildiğini, hiçbir şeyin O'na gizli kalmadığını, yaratılanlardan gizli iş yapanla açıktan iş yapanın farketmediğini söylemektedir. En doğrusunu Allah bilir ya, Cenab-ı Hak, insanların kendisine isyandan sakınmaları için bundan söz etmiştir. Çünkü peşinde bir murakıp ve muhafız olduğunu bilen insan, bunların olmadığını bilenden daha çok sakınır ve daha korkar. Mukatil şöyle dedi: Sizden, sözü gizleyenle onu açıkça söyleyen, geceleyin gizlenenle gündüzün yürüyen Allah nezdinde eşittir; yani masiyetini gecenin karanlığında gizleyen veya onu gündüzün aydınlığında alenen yapan insanla ilgili her şeyin bilgisi Allah'ın nezdindedir. Burada iki şeyin hatırlatılması söz konusudur. Birincisi, Cenab-ı Hak insanlara, ilk günden hayatlarının son bulacağı güne kadar verdiği nimetleri hatırlatmakta, hayatta oldukları müddetçe nimetlerinin sürekli devam etmesi için kendisine şükretmelerini istemektedir. İkincisi, Allah insanların kendisine isyandan ve muhalefetten ebediyen sakınmaları için onların bütün hallerini ve yaptıklarını bildiğini hatırlatmaktadır. Bunları bildiğini şu ayette ifade buyurmaktadır: 'Allah her dişinin karnında neyi taşıdığını, rahimlerin neyi eksiltip neyi artıracağını bilir. O'nun katında her şey bir ölçüye bağlıdır. O, görüneni de görünmeyeni de bilir; O, büyüktür, yücedir. Sizden, sözü gizleyenle onu açıkça söyleyen, geceleyin gizlenenle gündüzün yürüyen O'na göre eşittir". Nimetlerini de şu ayette hatırlatmaktadır: "Kişinin önünde ve arkasında Allah'ın emriyle onu kayıt ve koruma altına alan takipçiler (muakkıbat) vardır".

[Etimolog]

Sevâün (سَوَآءٌ)

İbn Fâris, bu kelimenin kökünün (s-v-y) orta yol, düzlük ve eşitlik anlamına geldiğini belirtir. Bir şeyin tam ortasına veya her iki tarafa eşit mesafede olan duruma "sevâ" denildiğini ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, kelimenin farklılıkların ve üstünlüklerin ortadan kalkarak her şeyin tek bir düzlemde eşitlenmesi durumunu temsil ettiğini söyler. Ayetteki bağlamıyla, Allah'ın bilgisi karşısında gizli olanla açık olanın, geceyle gündüzün hiçbir fark gözetilmeksizin aynı derecede "eşit" ve "ayniyet" içinde bilindiğini vurgular. Toshihiko Izutsu, bu kavramı ontolojik bir eşitlik olarak analiz eder; yaratıcı karşısında nesnelerin ve eylemlerin konumunun, insanın öznel algısındaki gizlilik/açıklık hiyerarşisinden bağımsız olduğunu ifade eder.

---

Eserra (أَسَرَّ)

İbn Fâris, (s-r-r) kökünün temelinde gizlemek, saklamak ve bir şeyi içte tutmak anlamlarının bulunduğunu belirtir. Ayrıca bu kökün içten gelen sevinç (sürûr) ve toprağın en derin/verimli kısmı (serâre) ile ilişkili olduğunu ifade ederek, gizlenen şeyin aslında varlığın özünde saklı tutulan bir çekirdek gibi olduğunu vurgular. Râgıb el-İsfahânî, "isrâr" eyleminin bir sözü veya düşünceyi başkasının duyularından tamamen uzaklaştırıp sadece kendine has kılmak olduğunu açıklar. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), kelimenin burada "cehara"nın tam zıddı olarak konumlandırıldığını, insanın en mahrem ve başkasına kapalı tuttuğu iç dünyasındaki niyetleri veya fısıltıları temsil ettiğini analiz eder.

---

El-Kavla (ٱلْقَوْلَ)

İbn Fâris, (k-v-l) kökünün her türlü ses çıkarma, ifade etme ve bir düşünceyi bir yerden bir yere (zihinden dışarıya) aktarma eylemi olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "kavl" kelimesinin sadece dilden dökülen kelimeler değil, o kelimelerin taşıdığı anlam ve o anlamın arkasındaki irade olduğunu ifade eder. Ayette "eserru" ve "ceheru" eylemlerinin nesnesi olarak kullanılması, her türlü sözel veya zihinsel ifadenin ilahi denetime tabi olduğunu gösterir. Arthur Jeffery, kelimenin Arapça "konuşmak" kökünden geldiğini, ancak Kur'an'ın bu terimi bazen "ilahi kelam" bazen de "insani iddia" anlamında teknik bir ayrışmaya tabi tuttuğunu belirtir.

---

Cehara (جَهَرَ)

İbn Fâris, (c-h-r) kökünün kapalılığın zıddı olan açıklık, görünürlük ve sesin yükselmesi anlamına geldiğini belirtir. Bir şeyin tüm netliğiyle ortaya çıkması durumudur. Râgıb el-İsfahânî, "cehr" eyleminin duyuların algı sınırlarına giren her şeyi kapsadığını, bu ayette ise sesli olarak söylenen veya kamusal alanda yapılan her türlü işe işaret ettiğini söyler. Toshihiko Izutsu, bu kavramı Kur'an'ın "sosyal görünürlük" alanı içinde değerlendirir; insanın başkaları tarafından bilinsin diye ortaya koyduğu eylemlerin, Allah katında gizli olanlarla aynı şeffaflıkta olduğunu analiz eder.

---

Mustahfin (مُسْتَخْفٍ)

İbn Fâris, (h-f-y) kökünün gizlenmek, örtünmek ve bir şeyi inceden inceye araştırmak anlamlarına geldiğini belirtir. Gizlenen şeyin (hafi) bir yandan da bir "iz" bıraktığını ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, "istihfâ" eyleminin kişinin kendi iradesiyle kendini saklamaya, görünmez olmaya çalışması anlamına geldiğini açıklar. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin burada özellikle karanlığın örtücülüğünden yararlanarak gizli işler çeviren veya kendini toplumdan soyutlayan kişiyi tasvir ettiğini, ancak bu saklanma çabasının ilahi görüş alanını asla etkilemediğini analiz eder.

---

El-Leyli (ٱلَّيْلِ)

İbn Fâris, (l-y-l) kökünün aydınlığın karşıtı olan karanlık ve güneşin batışından doğuşuna kadar süren zaman dilimi olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, gecenin bir "örtü" olma vasfına dikkat çekerek, varlıkların görünürlüğünü engelleyen bir zaman perdesi olduğunu ifade eder. Toshihiko Izutsu, Kur'an'daki gece-gündüz dikotomisini semantik bir zıtlık olarak inceler; geceyi gizliliğin, korkunun veya içsel yoğunlaşmanın mekânı olarak görürken, ayetteki "mustahfin" (gizlenen) kelimesiyle olan uyumuna dikkat çeker.

---

Sâribun (سَارِبٌ)

İbn Fâris, (s-r-b) kökünün bir yolda açıkça yürümek, akıp gitmek ve serbestçe hareket etmek anlamına geldiğini belirtir. "Serâb" (serap) kelimesiyle olan ilişkisi üzerinden, suyun akışına benzer şekilde kesintisiz ve görünür bir hareketi temsil ettiğini ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, "sârib" kelimesinin kendi yolunda giden, kimseden çekinmeden açıkça dolaşan kişi için kullanıldığını söyler. Prof. Dr. Sadık Kılıç, bu kelimenin gündüz vakti toplumsal hayatın içinde, herkesin gözü önünde serbestçe hareket eden ve faaliyetlerini aşikar yürüten kimseyi nitelediğini analiz eder.

---

En-Nehâri (بِٱلنَّهَارِ)

İbn Fâris, (n-h-r) kökünün genişlik, akış ve aydınlık ifade ettiğini; nehrin (akarsu) genişliğine ve gündüzün ışığının yayılmasına bu kökten isim verildiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, gündüzün her şeyi açığa çıkaran, gizliliği ortadan kaldıran bir zaman dilimi olduğunu ifade eder. Toshihiko Izutsu, "nehâr" kavramını şeffaflık ve eylem alanı olarak tanımlar; ayetteki "sârib" (açıkta giden) kelimesiyle olan birlikteliğinin, insanın toplumsal ve fiziki dünyadaki en görünür halini temsil ettiğini analiz eder.