Nâziât Sûresi, 43. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

ف۪يمَ اَنْتَ مِنْ ذِكْرٰيهَاۜ

[Türkçe Transkript]

Fîme ente min żikrâhâ

[Mâtürîdî]

"Sen onun hakkında ne söyleyebilirsin ki!"

---

Onun bilgisi hakkında sende bir şey yok ki! Bu Hz. Peygamber'in (a.s.) kıyâmete dair bir bilgisinin olmadığının sabit olması halinde böyledir. Ya da onun bildirilmesinde senin herhangi bir yetkin yoktur. Bu yorum da Hz. Peygamber'in onun hakkında bir bilgisi bulunmadığının sabit olması ve bilinmemesi halinde söz konusu olur.

[Etimolog]

Fîme (فِيمَ)

İbn Fâris, f-y harflerinden oluşan "fî" edatının bir şeyin içinde olmayı (zarfiyet) ve m-a harflerinden oluşan "mâ" edatının ise istifham (soru) bildirdiğini, bu iki yapının birleşmesiyle "ne hakkında, neyin içinde" anlamının ortaya çıktığını belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "fî" edatının "mâ" ile birleşerek bir konunun mahiyetini veya o konudaki konumu sorgulayan bir yapıya büründüğünü vurgular. Buradaki kullanımın, peygamberin kıyametin vaktine dair bilgisinin olmadığını, bu bilginin onun bulunduğu alanın (zarfın) tamamen dışında kaldığını temsil ettiğini açıklar. Angelika Neuwirth, Mekki surelerin diyalojik yapısında bu tarz kısa ve vurucu soru edatlarının, muhatabın beklentisini aniden kesen ve konunun yönünü değiştiren (retorik bir sınır çizen) edebi birer araç olarak kullanıldığını analiz eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, bu soru edatının klasik bir cevap arayışından ziyade peygamberin kıyametin vaktini bilme gibi bir yetkisinin olmadığını ifade eden retorik bir "taaccüp/inkâr" (şaşma ve reddetme) bildirdiğini, müşriklere peygamber üzerinden "Sen nerede, onun vaktini bilip söylemek nerede!" şeklinde bir acziyet ve sınır bildirimi sunduğunu belirtir. Prof. Dr. Hidayet Aydar, ifadenin etimolojik ve yapısal kısalığının, konuyu uzatmadan doğrudan peygamberin zihnini ve tebliğini asıl odaklanması gereken noktaya (uyarıcılığa) yöneltmeyi amaçladığını ifade eder.

---

Zikrâhâ (ذِكْرَاهَا)

İbn Fâris, z-k-r kök harflerinin temel semantik anlamının bir şeyi korumak, zihne getirmek, dilde anmak ve nisyanın (unutmanın) zıddı olan uyanıklık ve farkındalık hali olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "zikrâ" kelimesinin "zikir" kelimesinin mübalağalı (yoğunlaştırılmış) şekli olduğunu, sadece yüzeysel bir hatırlamayı değil, kalpte derin iz bırakan ve dilden düşmeyen sürekli bir anış anlamına geldiğini vurgular. Ayetteki bağlamda ise, peygamberin kıyametin kopuş vaktini zikretme, bildirme ve tanımlama (zikrâ) konumunda olmadığını, bu mutlak bilginin beşeri idrakin ötesinde kaldığını açıkladığını ifade eder. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın epistemolojik sisteminde "zikrâ"nın ilahi hakikatin insan bilincine nüfuz etmesi olduğunu, burada ise peygamberin rolünün bir "gayb habercisi" (kahin) olmaktan çıkarılıp, sadece yaklaşmakta olan o dehşetli günü "hatırlatıcı" olmakla sınırlandırıldığını analiz eder. Angelika Neuwirth, bu kelimenin Mekke hitabetinde peygamberin otorite sınırlarını çizen ontolojik bir bariyer işlevi gördüğünü, vaktin bilgisini vermenin değil, o vaktin varlığını duyurmanın tebliğin merkezini oluşturduğunu belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin kökenindeki "anma ve hatırlatma" vurgusunun, müşriklerin inatçı "ne zaman" sorularına karşı, asıl meselenin o güne dair kronolojik bir tarih vermek değil, o günün şiddetini zihinde canlı tutmak olduğunu nitelediğini ifade eder. Prof. Dr. Sadık Kılıç, "zikrâ" kelimesinin burada insanın bilgi kapasitesinin nerede bitip ilahi otoritenin gizeminin (gayb) nerede başladığını simgeleyen ontolojik bir sınır çizgisi olduğunu söyler. Prof. Dr. Hidayet Aydar, zikrâ kelimesinin etimolojik olarak eylemdeki şiddeti ve ağırlığı barındırdığını, kıyametin anılmasının sıradan bir bilgi aktarımı değil, varoluşsal bir sarsıntı yaratması gerektiğini, peygamberin de ancak bu sarsıntının elçisi olabileceğini ifade eder.