Nâziât Sûresi, 37. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

فَاَمَّا مَنْ طَغٰىۙ

[Türkçe Transkript]

Fe-emmâ men taġâ

[Mâtürîdî]

37-38. "Azan ve dünya hayatını âhirete tercih eden kişi;"

39. "Cehennem işte onun için tek barınaktır."

---

Azan. Yani isyan edip haddi aşan yahut Allahın nimetleri karşısında taşkınlık yapan ve onları günah yolunda kullanan ya da Allah'ın belirlemiş olduğu sınırları aşan kimse.

Dünya hayatını âhirete tercih eden. Tercihinin, iyilikleriyle dünya hayatını arzulaması ve sonunda bunun ona âhireti unutturması şeklinde olabilir. Kişi iyiliklerine karşılık dünya hayatını istediğinde âhirette kendisi için bir pay kalmaz. Çünkü amelinin karşılığı kendisine eksiksiz verilmiş olur. Allah Teâlânın şu kavl-i celîlini görmez misin?: "Kim dünya hayatı ve onun ziynetini istiyorsa, orada onlara işlerinin karşılığını eksiksiz veririz; orada onlar hiçbir zarara uğratılmazlar".

Cehennem işte onun için tek barınaktır. Yani yegâne sığınak yeridir.

[Etimolog]

Fe-emmâ (فَأَمَّا)

İbn Fâris, f-e ve e-m-m harflerinden oluşan bu yapının bir şart edatı olduğunu, cümlenin akışını genel bir ifadeden özel bir detaylandırmaya (tafsil) taşıdığını belirtir. Bu edatın, muhatabı gelecekteki bir tasnife hazırlayan bir "başlangıç mührü" olduğunu ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, "emmâ" kelimesinin bir "fasl" (ayırma) işlevi gördüğünü, iki farklı insan tipinin ve iki farklı akıbetin mukayese edilmesine zemin hazırladığını vurgular. Bu edatla birlikte, hakikat ile batılın yollarının birbirinden kesin olarak ayrıldığını açıklar. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, bu edatın Kur’an’ın hitabet üslubunda muhatabın zihnini iki zıt kutba odaklamak ve anlatılan konunun sonucuna dair bir merak uyandırmak amacıyla kullanılan bir "retorik manivela" olduğunu belirtir.

---

Tağa (طَغَى)

İbn Fâris, t-ğ-y (tığay) kök harflerinin temel semantik anlamının haddi aşmak, bir sınırın ötesine geçmek ve ölçüyü kaçırmak olduğunu belirtir. Özellikle suyun yatağından çıkıp etrafı kuşatması (feyezan) gibi, insanın da kendi fıtri ve şer'i sınırlarını bilmeyip taşkınlık yapmasını bu kökle açıklar. Bu eylemin bir "denge bozulması" olduğunu ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, "tuğyan" kavramının sadece fiziksel bir taşma değil, asıl olarak insanın manevi ve ahlaki sınırlarını çiğneyerek yaratıcısına karşı dikey bir başkaldırı sergilemesi anlamına geldiğini vurgular. Ayetteki bağlamda, insanın kendi iradesini mutlaklaştırarak ilahi yasaya meydan okumasını nitelediğini açıklar. Toshihiko Izutsu, Kur’an’ın etik-dini terminolojisinde bu kelimenin "ontolojik bir kibir" olduğunu analiz eder. İnsanın kendi yaratılmışlık gerçeğini (abd/kul olma halini) bir kenara bırakıp kendisini kendine yettiği (istiğna) zannıyla mutlak bağımsız bir güç olarak görmesinin dildeki karşılığı olduğunu belirtir. Christoph Luxenberg, kelimenin Süryani-Arami dilindeki "t-ayn-y" (yoldan sapmak, hataya düşmek, azgınlaşmak) köküyle olan yakınlığına işaret ederek, eylemin sadece bir sınır ihlali değil, doğruluktan ve hidayet yolundan radikal bir kopuşu temsil ettiğini ileri sürer. Angelika Neuwirth, bu ayetteki kullanımın bir karakter tipolojisi inşası olduğunu; "tağa" fiilinin Firavun örneğinde somutlaşan o müstebit ve inkarcı ruh halinin genel bir nitelemesi olarak kurgulandığını belirtir. Bu kelimenin, kibrin eyleme dönüşmüş halini simgelediğini ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin kökenindeki "taşma" vurgusunun, burada insanın arzu ve ihtiraslarının akıl ve vahy süzgecinden taşarak bir zulüm ve haksızlık mekanizmasına dönüşmesini nitelediğini belirtir. Bu durumun, bireyin kendi fıtratına yaptığı en büyük ihanet olduğunu vurgular. Prof. Dr. Sadık Kılıç, "tağa" fiilinin bir "varoluş krizi" olduğunu, insanın kendi içsel boşluğunu ve hiçliğini örtmek için başvurduğu o sahte büyüklük duygusunun (ego) yıkıcı dışavurumu olduğunu analiz eder. Prof. Dr. Hidayet Aydar, tağa kelimesinin etimolojik olarak bir denge kaybını ve istikametten sapmayı temsil ettiğini, bu ayetteki bağlamda ise dünya hayatını ahirete tercih eden o savrulmuş ruh halinin temel niteliği olarak sunulduğunu söyler.