Nuh Sûresi, 18. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

ثُمَّ يُع۪يدُكُمْ ف۪يهَا وَيُخْرِجُكُمْ اِخْرَاجاً

[Türkçe Transkript]

Śumme yu’îdukum fîhâ ve yuḣricukum iḣrâcâ(n)

[Mâtürîdî]

"Sonra sizi yine oraya döndürecek ve yeniden çıkaracaktır"

---

Sonra sizi yine oraya döndürecek ve yeniden çıkaracaktır. Allah Teâlâ, döndürür anlamındaki “yuîdü” (يُعِيدُكُمْ) fiili ile çıkarır anlamındaki “yuhricu” (يُخْرِجُكُمْ) fiiline atıf harflerinden bir araya getirmeyi ifade eden “vâv” harfine aynı cümlede yer verdi ve “ve yuhricukum” (وَيُخْرِجُكُمْ) fiilinin başındaki “vâv” harfini, esasen zaman aralığı ifade eden “sümme” (ثُمَّ) atıf harfi yerinde kullandı. Çünkü bu yeniden çıkarma yeryüzüne döndürmeden sonra olacaktır. Âyetin bu kullanımında atıf harfi olan “vâv” ve “sümme’den her birinin diğerinin yerine kullanılabileceğine dair delil vardır.

[Etimolog]

Yuîdüküm (يُعِيدُكُمْ)

İbn Fâris, a-v-d kökünün bir şeyin başladığı noktaya veya önceki haline dönmesi anlamına geldiğini belirtir; "avdet" kelimesinin bu kökten türediğini ve bir eylemin veya varlık halinin tekrarlanmasını ifade ettiğini kaydeder. Râgıb el-İsfahânî, "iâde" eyleminin bir şeyi eski yerine veya eski durumuna geri getirmek olduğunu, bu ayette insanın topraktan yaratılışından sonra ölümle birlikte tekrar toprağın içine (aslına) döndürülmesini ifade ettiğini açıklar. Toshihiko Izutsu, bu fiili Kuran'ın ontolojik döngüsü içerisinde inceler; ona göre bu dönüş, insanın yeryüzündeki biyolojik süresinin tamamlanıp ilahi emre tabi olarak başlangıç maddesine (toprağa) rücu etmesini temsil eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin burada ölüm gerçeğine ve bedenin toprakta çözülerek aslına dönmesine işaret ettiğini, yaratılışın ilk evresi olan toprağın şimdi bir son durağa (kabre) dönüştüğünü vurgular.

---

Yuhricüküm (يُخْرِجُكُمْ)

İbn Fâris, h-r-c kökünün bir şeyin iç kısımdan dışarıya çıkması, bir yerden ayrılması ve "duhûl" (girme) eyleminin zıttı olduğunu ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, "ihrâc" eyleminin bir varlığı gizli olduğu veya hapsedildiği yerden gün ışığına ve açık alana çıkarmak olduğunu; ayette bu fiilin toprağın altına dönen insanın kıyamet gününde tekrar canlandırılarak oradan dışarıya çıkarılmasını (ba's) temsil ettiğini belirtir. Toshihiko Izutsu, ihrâc kavramını Kuran'ın eskatolojik (ahiret odaklı) sisteminde merkezi bir eylem olarak görür; bu, insanın toprak altındaki pasif durumundan çıkarılıp ilahi huzura sevk edildiği aktif bir varoluşsal çıkış aşamasıdır. Prof. Dr. Sadık Kılıç, kelimenin burada bir "ikinci yaratılış" (ne'şet-i uhra) iması taşıdığını, toprağın bir ana rahmi gibi insanı yeniden hayat sahnesine bırakmasını sembolize ettiğini analiz eder.

---

İhrâcan (إِخْرَاجًا)

İbn Fâris, h-r-c kökünden gelen bu masdar formunun, eylemin bizzat kendisini ve tamamlanmışlığını ifade ettiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, fiilden sonra gelen bu mutlak mefulün, çıkış eyleminin kesinliğini, şüphe götürmezliğini ve büyüklüğünü vurguladığını açıklar. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), "ihrâcan" vurgusunun dildeki edebi gücüne dikkat çekerek, bu kelimenin dirilişin sadece bir ihtimal değil, kaçınılmaz ve son derece görkemli bir vuku buluş olduğunu pekiştirdiğini; insanın topraktan çıkarılmasının hiçbir engel tanımayan mutlak bir ilahi müdahale ile gerçekleşeceğini sembolize ettiğini analiz eder. Prof. Dr. Hidayet Aydar, bu kelimenin tebliğde bir pekiştirme (tekit) işlevi gördüğünü, muhatapların diriliş hakkındaki kuşkularını kökten sarsacak dilsel bir kesinlik sunduğunu ifade eder.