Nebe' Sûresi, 1. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

عَمَّ يَتَسَٓاءَلُونَۚ

[Türkçe Transkript]

‘Amme yetesâelûn(e)

[Mâtürîdî]

1. "Birbirlerine neyi soruyorlar?"

2-3. "Hakkında ayrılığa düştükleri büyük haberi mi?"

---

Birbirlerine sorup durdukları şey hakkında farklı izahlar yapılmıştır. Kimine göre bu karşılıklı sorup durma Hz. Peygamber'in durumuna dair idi; onun bir peygamber olup olmadığını soruşturuyorlardı. Kimine göre de bu soru faslı Kur'ân'a ilişkindi, acaba o Allah Teâlâdan mıydı? Yoksa Allah Teâlâdan değil miydi? Yahut acaba kendileri onun bir benzerini getirebilirler mi, yoksa getiremezler mi? diye kendi durumları hakkında sorular soruyorlardı. Bu soruşturma işinin ölümden sonra diriltilme ve âhiret hayatı ya da tevhit hakkında olması da mümkündür. Nitekim Yüce Allah tevhitle ilgili onların halini bildirmekte ve şöyle buyurmaktadır. "Yoksa tanrıları tek tanrıya mı indiriyor?" Bu soruların küfrü benimseyen inkârcılar tarafından sorulmuş olması da mümkündür. Onlar birbirlerine bu kabil sorular sormuşlar, aralarında ihtilaf etmişlerdir, bundan dolayı da doğruya isabet edememişlerdir. Allah Teâlânın şu buyruğuna bakmaz mısın?! "Hayır! İleride bilecekler! Hayır hayır! Yakında bilecekler!" Eğer, içlerinde tasdik eden biri olsaydı o vakitte onun konuya dair bir bilgisi olurdu ve onun öğretilmeye ve dikkatinin çekilmesine ihtiyaç kalmazdı.

Eğer soru Hz. Peygamber'in nübüvvetiyle ilgili idiyse o takdirde anlaşamadıkları nokta şu olurdu: Bazıları onun şair olduğunu vehmetmekteydi. Bazıları ise sihirbaz olduğunu söylüyorlardı. Diğer bazıları iftiracı ve yalancı olduğunu iddia ediyor, bir başka grup da onun cinlenmiş (mecnun) biri olduğunu ileri sürüyordu. Bu soru işinin inkârcıların müminlere yönelik olarak sorduğu bir soru olması da mümkündür. Eğer mesele böyle idiyse o takdirde müfessirlerin "İçlerinde tasdik edici de yalanlayıcı da vardı" demeleri şöyle izah edilecektir: İnkâr edenler soruyu soran kimseler, tasdik edenler ise kendilerine soru yöneltilmiş olan müslümanlardır. Şunu da belirtmekte yarar vardır. Hiç kimsenin, buradaki soru meselesinin tek bir açıklaması bulunduğunu söylemesi ve bununla ilgili kesin bir yargıda bulunması doğru değildir. Kesin yargı ancak katî bilgiyi gerektirici tevkif (yani Allah'ın bildirmesi) ile olur.

[Etimolog]

Yetesâelûn (يَتَسَاءَلُونَ)

Bu kelimenin kökü s-e-l harflerinden oluşur ve temel olarak bir şeyi istemek, sormak, bilgi talep etmek anlamlarına gelir. İbn Fâris, bu kökün kök anlamının bir kimseden sahip olduğu bir bilgiyi veya malı talep etmek olduğunu belirtir ve kelimenin ayetteki formunun (tefâul babı) eyleme karşılıklı bir etkileşim ve ortaklık anlamı kattığını vurgular. Râgıb el-İsfahânî, bu kavramı kişinin bilmediği bir şeyi öğrenme talebi olarak tanımlarken, ayette geçen çoğul ve karşılıklı formun insanların birbirlerine sorular sormasını ifade ettiğini açıklar; bu durumun, diriliş veya büyük haber hakkında aralarındaki şaşkınlık ve şüpheyi yansıtan toplu bir sorgulama hali olduğunu belirtir. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın semantik yapısında bu tür sorgulamaların genellikle muhatapların şüpheci ve alaycı tutumlarını sergilemek için kullanıldığını ifade eder; kelimenin burada Mekkeli müşriklerin ahiret fikri karşısındaki kognitif krizini ve birbirlerine yönelttikleri alaycı soruları sembolize ettiğini söyler. Angelika Neuwirth, erken dönem Mekke surelerinin retorik yapısı bağlamında bu kelimenin dramatik bir açılış gerilimi yarattığını, dinleyiciyi doğrudan o dönemdeki eskatolojik tartışmaların içine çektiğini ve toplumsal bir fısıldaşma veya hararetli bir tartışma ortamını tasvir ettiğini belirtir. Prof. Dr. Sadık Kılıç, kelimenin morfolojik yapısına dikkat çekerek fiile eklenen müşareket (karşılıklılık) anlamının altını çizer; eylemin basit bir bilgi arayışından ziyade, bir topluluğun kendi içinde hararetle müzakere etmesi ve şaşkınlıkla birbirlerini sorguya çekmesi şeklinde gerçekleştiğini ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk ise kelimeyi ayetin indiği tarihsel ve psikolojik bağlamla değerlendirerek, Hz. Peygamber'in uyarılarının ardından müşriklerin kendi aralarında girdikleri kafa karışıklığı ve inkâr dolu diyalogları yansıttığını, bu sözcüğün salt bir soru sorma eylemini değil, aynı zamanda itiraz, küçümseme ve yalanlama psikolojisini barındırdığını vurgular.