Tweet
اِنَّا كَذٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِن۪ينَ
-
-
İnnâ keżâlike neczî-lmuhsinîn(e)
-
44. “İşte biz iyilik yapanları böyle ödüllendiririz.”
45. “Hakkı yalanlayanların o gün vay haline!”
İşte biz iyilik yapanları böyle ödüllendiririz. Bu ilâhî beyanda “müttaki” olana “muhsin” denilmiştir. Çünkü Allah Teâlâ müttakileri anarak söze başlamış, sonra onlar için hazırlanan nimetleri belirtmiştir. Bunun ardından da onlara sözü edilen nimetlerin, iyiliklerinin bir karşılığı olarak verildiğini bildirmiştir. Âyet, “ittikâ” nın (sakınma) tek başına belirtildiği zaman iyilik yapmayı ve helâk edici davranışlardan sakınmayı gerektirdiğine işaret etmektedir. Cenâb-ı Hak, inkârcılara geri dönmüş ve şöyle demiştir: (Mürselat, 46)Yorum
-
İnnâ (إِنَّا)
İbn Fâris, "i-n-n" kökünün vurgu, pekiştirme ve bir gerçeği sarsılmaz bir şekilde ortaya koyma anlamlarına geldiğini belirtir; ayetin başında yer alan bu lafzın, ilahi ödüllendirmenin kesinliğini ve kararlılığını ifade eden bir "tekit" (pekiştirme) aracı olduğunu açıklar. Râgıb el-İsfahânî, "innâ" formundaki azamet çoğulunun, ilahi iradenin ve kudretin tüm muazzamlığıyla devrede olduğunu gösterdiğini, vaat edilen lütfun bizzat Allah'ın garantisi altında olduğunu detaylandırır. Celaleddin el-Suyuti, kelimenin dilbilimsel yapısı itibarıyla bir hükmü mühürlediğini ve dinleyicideki her türlü tereddüdü ortadan kaldırmayı hedefleyen bir giriş niteliği taşıdığını tasdik eder. Toshihiko Izutsu, kökün anlambilimsel alanında "mutlak gerçeklik" vurgusunun yattığını; Kur'an'ın bu edatla başlayan cümlelerinde teolojik bir kesinlik ve ontolojik bir sarsılmazlık inşa edildiğini vurgular. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin "hiç şüphesiz biz" manasına geldiğini ve ardından gelen mükafat vaadini ilahi bir taahhüt altına alarak dilsel düzlemde mühürlediğini belirtir.
Kezâlike (كَذَلِكَ)
İbn Fâris, "k" (teşbih edatı) ve "zâlike" (işaret ismi) unsurlarından oluşan bu yapının, bir önceki durumda anlatılan vasıfların ve hükümlerin aynen geçerli olduğunu ifade ettiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "kezâlike" kelimesinin bir örnekleme ve kural bildirme işlevi gördüğünü; muttakilere verilen ödülün rastgele olmadığını, aksine ilahi nizamın değişmez bir yasası (sünnetullah) olarak bu şekilde tecelli ettiğini detaylandırır. Celaleddin el-Suyuti, kelimenin tefsir geleneğinde bir "karşılaştırma ve sabitleme" aracı olarak görüldüğünü, iyiliğe iyilikle karşılık vermenin ilahi bir üslup olduğunu tasdik eder. Toshihiko Izutsu, bu kalıbın Kur'an'ın mantıksal örgüsünde "temsilî bir kesinlik" kurduğunu, önceki ayetlerdeki tasvirlerin (gölgeler, pınarlar, meyveler) genel bir adalet kuralının tezahürü olduğunu simgelediğini vurgular. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin "işte böyle, bu şekilde" manasından hareketle, ilahi ödülün niteliğini ve sürekliliğini bir önceki bağlama atıf yaparak dilsel düzeyde pekiştirdiğini ifade eder.
Neczî (نَجْزِي)
İbn Fâris, "c-z-y" kökünün temel anlamının bir şeyin tam karşılığını vermek, bedelini ödemek ve kafi gelmek olduğunu belirtir; ayette bu fiilin, amellerin sonucunda verilen ödülün bir "hak ediş" ve "denklik" prensibi üzerine kurulduğunu etimolojik olarak açıkladığını ortaya koyar. Râgıb el-İsfahânî, "cezâ" kavramının hem ödül hem de ceza için kullanılabileceğini, ancak kökenindeki "yeterlilik" vurgusu nedeniyle burada verilen nimetlerin amele tam olarak yettiğini ve fazlasıyla karşıladığını detaylandırır. Arthur Jeffery, kelimenin Sami dillerindeki (İbranice "gâzâ", Aramice "gezâ") karşılıklarına değinerek, "karşılık verme" anlamının kadim bir hukuki ve ahlaki terminoloji olduğunu, Kur'an Arapçasında ise bu kavramın eskatolojik adaletin merkezi fiili haline geldiğini kaydeder. Toshihiko Izutsu, kökün anlambilimsel çerçevesinde ahlaki bir borcun ödenmesi ve bir dengenin kurulması fikrinin yattığını; "neczî" fiilinin ilahi bir lütuf olduğu kadar mutlak bir adaletin de gereği olduğunu vurgular. Prof. Dr. Sadık Kılıç, kelimenin kökenindeki denklik anlamına dikkat çekerek, ilahi mükafatın insanın dünyadaki samimi çabasına biçilen en şerefli bedel olduğunu etimolojik bir kesinlikle ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin "karşılığını veririz, ödüllendiririz" manasından hareketle, birinci çoğul şahıs formunun (biz) ilahi bir cömertliği ve otoriteyi mühürlediğini, eylemin sürekliliğinin ise (muzari) her bir iyiliğin mutlaka karşılık bulacağı güvencesini dilsel düzeyde sunduğunu belirtir.
Muhsinîn (الْمُحْسِنِينَ)
İbn Fâris, "h-s-n" kökünün sözlükte güzellik, iyilik, tamlık ve bir şeyi en iyi şekilde yapmak anlamlarına geldiğini belirtir; ayette bu kelimenin, hem inancını güzelleştiren hem de eylemlerini en yüksek ahlaki standartta gerçekleştirenleri ifade ettiğini açıklar. Râgıb el-İsfahânî, "ihsan" kavramının iki boyutu olduğunu; birincisinin başkasına iyilik etmek, ikincisinin ise yaptığı işi kusursuz ve estetik bir bilinçle (Allah'ı görüyormuşçasına) yerine getirmek olduğunu vurgulayarak, "muhsinîn" grubunun muttakiler içindeki en seçkin tabakayı temsil ettiğini detaylandırır. Toshihiko Izutsu, "ihsan"ın Kur'an'ın ahlak semantiğinde "güzellik" (aesthetic) ile "iyilik" (ethical) kavramlarını tek bir potada erittiğini; "muhsin"in ise hayatı bir sanat eseri titizliğinde ve ilahi murada uygun yaşayan "ergin ruh" olduğunu tahlil eder. Prof. Dr. Sadık Kılıç, kelimenin kökenindeki "hüsn" (güzellik) vurgusunun, bu kimselerin sadece yasaklardan kaçmakla (takva) yetinmeyip, varlığa değer katan bir estetik derinliğe sahip olduklarını etimolojik bir kesinlikle yansıttığını ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin "iyilik yapanlar, işini güzel yapanlar" manasından hareketle, ayetin sonunda yer alan bu ism-i fail çoğul formunun, ilahi ödülün (cezâ) asıl muhataplarını ve bu ödüle layık görülme kriterini dilsel düzeyde mühürlediğini belirtir.
Yorum
Yorum