Müddessir Sûresi, 12. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

وَجَعَلْتُ لَهُ مَالاً مَمْدُوداًۙ

[Türkçe Transkript]

Ve ce’altu lehu mâlen memdûdâ(n)

[Mâtürîdî]

"Kendisine geniş bir servet!"

---

Kendisine geniş bir servet. Âyette yer alan “mâlen memdûden” (مَالًا مَمْدُودًا) tabirine “bitip tükenmez, aksine arkasından takviye gelen mal” mânası verilmiştir. Mücâhid’in söz konusu malın miktarını “bin dinar” olarak açıkladığı nakledilir. Süddî ise “mâlen memdûden’ on üç bin idi demiştir”. Yüce Allah bu cümle ile o kişiye Tâif’te yılda iki kez ürün veren tarla bahşetmesini kastetmektedir denilmiştir. Fakat bizim kanaatimize göre “memdûd mal” durmadan gelen ve arkası kesilmeyen demektir. Arkası kesilmeyen malı sayıp bitirmek mümkün değildir.

[Etimolog]

Cealtü (جَعَلْتُ)

İbn Fâris, kökü "c-e-l" olan bu kelimenin temel olarak bir şeyi bir halden başka bir hale koymak, onu inşa etmek veya bir konuma yerleştirmek anlamına geldiğini belirtir; "cealtü" fiilinin burada muhataba geniş imkanlar tanınması ve onun toplumsal-ekonomik statüsünün ilahi bir takdirle kurgulanması manasına geldiğini ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, "ceal" kavramının yaratma (halk) eyleminden daha kapsamlı olduğunu, bazen bir şeyi bir vasıfla nitelemek veya ona yeni özellikler kazandırmak için kullanıldığını kaydeder; ayette bu fiilin birinci şahıs kullanımıyla, kişiye sunulan zenginliğin doğrudan doğruya Allah'ın bir tasarrufu ve lütfu olduğunu, tesadüfe yer bırakmadığını vurguladığını belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin burada sadece "yaratmak" değil, "birine bir şeyi bahşetmek, tahsis etmek ve onun emrine sunmak" anlamında olduğunu; kişinin sahip olduğu mülkün kendi dehasının ürünü değil, ilahi bir planın parçası olarak kendisine verildiğini ihtar ettiğini ifade eder.

---

Malen (مَالًا)

İbn Fâris, kelimenin kökeninde "meyletmek" (m-v-l) manasının bulunduğunu, insanların nefislerinin büyük bir tutkuyla kendisine meyil etmesi sebebiyle sahip olunan varlıklara "mâl" dendiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "mâl" kelimesinin mutlak anlamda sahip olunan ve yarar sağlayan her türlü mülkiyeti ifade ettiğini, ancak ayetteki bağlamda bu mülkün kişiyi asıl amacından saptırıp bir gurur vesilesine dönüştüğüne işaret edildiğini vurgular. Toshihiko Izutsu, Cahiliye dönemindeki "mâl" algısının sadece bir refah göstergesi değil, aynı zamanda kabile hiyerarşisindeki otoritenin ve toplumsal şerefin ana kaynağı olduğunu; Kur'an'ın bu kelimeyi kullanarak kişinin en çok güvendiği bu gücün aslında geçici bir emanet olduğunu hatırlattığını savunur. Prof. Dr. Hidayet Aydar, kelimenin burada özellikle Velid b. Muğire gibi şahsiyetlerin sahip olduğu geniş toprakları, nakit varlıkları ve ticaret imkanlarını kapsayan somut ve büyük bir zenginliği nitelediğini belirtir.

---

Memduda (مَمْدُودًا)

İbn Fâris, "m-d-d" kökünün bir şeyi çekip uzatmak, yaymak ve sürekli hale getirmek anlamına geldiğini belirtir; "memdûd" kelimesinin ise ucu bucağı görünmeyen, kesintisiz devam eden bir bolluğu tanımladığını ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, "medd" kelimesinin bazen zaman süresinde bazen de fiziksel hacimde büyümeyi ifade ettiğini; buradaki kullanımın hem zenginliğin miktar olarak aşırılığını hem de bu bolluğun zamana yayılan bir akış halinde olduğunu temsil ettiğini vurgular. Angelika Neuwirth, kelimeyi Mekke’nin aristokratik yapısındaki bitmek bilmeyen "çoğaltma" (tekasür) hırsıyla ilişkilendirir; "memdûd" nitelemesinin, kişinin sahip olduğu mülkün sınırlarının genişliğini ve bu durumun kişide yarattığı "ebedilik" illüzyonuna işaret ettiğini belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, bu kelimenin sadece niceliksel bir çokluğu değil, aynı zamanda "serilmiş, yayılmış ve her yere ulaşan" bir serveti betimlediğini; ancak bu yayılmışlığın aynı zamanda bir "istidraç" (adım adım felakete sürükleyen mühlet) boyutu taşıdığını, malın genişledikçe sahibini kuşattığını ifade eder.