Müddessir Sûresi, 9. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

فَذٰلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَس۪يرٌۙ

[Türkçe Transkript]

Feżâlike yevme-iżin yevmun ‘asîr(un)

[Mâtürîdî]

8-10. "Sûra üflenince; İşte o gün zorlu bir gündür. İnkârcılar için hiç de kolay olmayan bir gündür."

---

Sûra üflenince; Bazıları âyette geçen “nâkûr” (النَّاقُورِ) kelimesinin “sûr” (الصُّور) olduğunu belirtmişlerdir. Cenâb-ı Hak bir âyette “sûr”, bir başka âyette de “nâkûr” kelimesini kullanmaktadır. Bu kelime “nakara yenkuru nakran” (نَقَرَ يَنْقُرُ نَقْرًا) fiilinden türemiştir. Bu fiilin mânası, “yere delik açtı” demektir. “Nâkûr” kelimesi, insanların kalplerinde delik açan, delip geçen ve onları yırtan ses anlamına gelir. Âyette geçen “nukira” (نُقِرَ) fiilinin “nufiha” (نُفِخَ), yani “üflendi” mânasında olması mümkündür. Bu üfleme, bir çığlık, bir naradan ibaret olabilir. Bu çığlık veya nara, ruhların bedenlere girişine bir işaret olabilir. Bu nara ile birlikte ruhlar bedenlere girerler. Ruhların girişinin bir “üfleme” şeklinde olması mümkündür. Çünkü ruh bedene girince ona sirayet eder. Ve çünkü bir şeye üflenince hava ona nüfuz eder ve sirayet eder. Öte yandan ruhların bedene girmesi, çığlık, nara, korkunç ses gibi şeylerle olabileceği gibi bir üfleme ile de olabilir. Nitekim Cenâb-ı Hak şöyle buyurmuştur: “O sadece bir çığlık olur, hemen ardından onlar kabirlerinden kalkıp etrafa bakarlar”. “Sonra sûra yeniden üflenecek ve onlar birden ayağa kalkmış etrafa bakıyor olacaklar!”. Sonra Cenâb-ı Hak, bir başka âyette de meâlen şöyle buyurmuştur: “O sadece bir tek çığlıktır ki onların hepsi hemen huzurumuza getirilirler”. Yüce Allah, bazan “nefha” (üfleme), bazan “nakra” (gürültü), “zecra” (bağırış), “sayha” (çığlık) ve “lemha” (şimşek gibi aniden parlama) oluşacak kadar kısa sürede üflenir. En doğrusunu Allah bilir.

Âyeti yorumlarken bunun gerçek mânada değil, bir temsil (zihinde canlandırma) olabileceğini söyledik. Gerçi bazı hadislerde “sûr’dan ve “nâkûr”dan söz ediliyor, fakat bu hadisler âhâd haberlerdir. Âhâd haberler, amelî konularda bilgi sağlar, fakat şahitlik edilecek iman konularında kesin bilgi vermez. Oysa “sûr” ve “nâkûr”un gerçek mânada kullanıldığını söyleyebilmek için kesin bilgi sağlayan bir delil bulunmalıdır. Bundan dolayı “sûr” ve “nâkûr”, hakkında kesin hüküm verilememesi için gerçek mânada kullanıldıklarına dair bir durum ortaya çıkmamıştır.

Öte yandan “izâ” (إِذَا) edatının vakit hakkında sorulan bir soruya cevap olarak geldiğini söylemiştik. Burada sanki şöyle denilmiş olmaktadır: “Sûra üfleninceye kadar sabret”. Bu kısım “Kalk ve uyar” emrinin cevabı da olabilir. Yani “Onları, kötülerin başına sûra üflenmek sûretiyle azap geleceği konusunda uyar” Aynı ifade “Ben de onu sarp bir yokuşa süreceğim” cümlesinin cevabı da olabilir. Yani “Ben de onu sûra üflenince sarp bir yokuşa süreceğim”. Veya soru, işaret edilmeyen bir hususta da olabilir. En doğrusunu Allah bilir.

İşte o gün zorlu bir gündür. İnkârcılar için hiç de kolay olmayan bir gündür. Sözü dilen bu “gün” müminlere rahmet günüdür. Çünkü o gün güzel bir şekilde ağırlanacaklar ve Rab’lerinden büyük derecelere ereceklerdir. Fakat Allah Teâlâ kitabında birçok âyette söz konusu günden ve mümin olmayanların başlarına gelecek olsa da o gün meydana gelecek hallerden söz etmektedir. Cenâb-ı Hak meydana gelecek olaya bazan “vâkıa”, yani büyük olay, bazan “kâria”, yani korkunç ses, bazan da “hâkka”, yani gerçekleşecek olay ismini vermiştir. Azap sadece kâfirlerin başına gelecek ve onların başında gerçekleşecektir. Bu olay belli bir zümreye zor ve belli bir gruba kolay olmakla birlikte Allah Teâlâ ona “zor” ismini vermiştir. Söz konusu günün bazı korkularının, -Cenâb-ı Hakk’ın “Ve insanları sarhoş olmadıkları halde sarhoş gibi göreceksin” beyanında işaret ettiği üzere- bütün fırkalara şamil olarak tüm yaratıklar açısından söz konusu olması mümkündür. Ardından müminlerin korkuları Allah Teâlâ'dan gelen müjdelerle ve ikramlarla kaldırılacak ama o günün zorluğu cehennemlikler için kalacaktır.

[Etimolog]

Yevm (يَوْمٌ)

İbn Fâris, "y-v-m" kökünün zamanın bir parçasını, özellikle güneşin doğuşundan batışına kadar geçen süreyi ifade ettiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "yevm" kelimesinin mutlak zaman dilimi veya belirli bir olayın gerçekleştiği vakit anlamında kullanıldığını, buradaki kullanımın ise bildiğimiz dünyevi zaman ölçüsünden ziyade, dehşetiyle temayüz eden metafizik bir süreci ve "Hüküm Vakti"ni işaret ettiğini vurgular. Toshihiko Izutsu, Kur'an terminolojisinde "yevm" kelimesinin genellikle eskatolojik bir bağlamda, ilahi müdahalenin ve yargının vuku bulacağı o mutlak ve tekil "an"ı nitelemek için kullanıldığını savunur; bu bağlamda kelimenin kronolojik bir süreden çok, bir olayın niteliğini vurguladığını belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin burada nâkura üflendiği andan itibaren başlayacak olan ve geri dönüşü olmayan o büyük "vakit" ve "süreç" anlamında kullanıldığını ifade eder.

---

Asîr (عَسِيرٌ)

İbn Fâris, "a-s-r" kökünün temel manasının zorluk, darlık ve meşakkat olduğunu, her türlü kolaylığın (yüsr) zıddı olarak bir işin içinden çıkılamaz ve güç yetirilemez hale gelmesini ifade ettiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "asîr" kelimesinin bir durumun şiddetinden dolayı ona mukavemet gösterilememesi halini tanımladığını; buradaki "yevmun asîr" tamlamasının, o günün şartlarının ve hesabının insan takatinin çok ötesinde bir ağırlık ve sıkıntı taşıyacağını vurgular. Toshihiko Izutsu, bu nitelemeyi Kur'an'ın ahlaki ve ontolojik dualizmi içinde ele alarak, dünyadayken refah ve kolaylık (yesâr) içinde yaşayan müstekbirlerin, o gün mutlak bir "çıkmaz" ve "sıkışmışlık" (usr) ile karşılaşacaklarını ifade eder. Angelika Neuwirth, "asîr" kelimesini kıyamet sahnelerinin dramatik ve uyarıcı yapısı içinde değerlendirir; bu zorluğun sadece fiziksel bir azabı değil, aynı zamanda inkârcıların kaçacak yer bulamadıkları ruhsal bir kuşatılmışlığı temsil ettiğini belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin "hiçbir şekilde kolaylaştırılması veya hafifletilmesi mümkün olmayan, son derece çetin, sert ve meşakkatli" anlamına geldiğini, nâkura üflenmesiyle başlayan o günün özellikle inkârcılar için telafisi olmayan bir zorluk evresi olacağını ifade eder.