Mü'minûn Sûresi, 87. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

سَيَقُولُونَ لِلّٰهِۜ قُلْ اَفَلَا تَتَّقُونَ

[Türkçe Transkript]

Seyekûlûne li(A)llâh(i)(c) kul efelâ tettekûn(e)

[Mâtürîdî]

86. "Peki yedi göğün Rabb'i, yüce arşın Rabb'i kimdir?' diye sor."

87. "'Bunlar Allah'ın' diyecekler. 'O halde Allah'a saygınız yok mu?' de."

---

Peki yedi göğün Rabb'i, yüce arşın Rabb'i kimdir?" diye sor. "Yedi göğün Rabbi, yüce arşın Rabbi kimdir?" diye sorulunca illa ki ikrar ederek "Bunlar Allah'ın" diyeceklerdir. Mademki bunu biliyor ve aynen ikrar ediyorsunuz (أَفَلَاتَتَّقُونَ)"halde Allah'a saygınız yok mu? O'na muhalefet etmekten korkmaz, gazabına uğramaktan sakınmaz mısınız? Şu âyet de aynı şekildedir: 88. ayet.

[Etimolog]

Se-Yekûlûne (سَيَقُولُونَ)

İbn Fâris: Gelecek zaman bildiren "sîn" edatı (yakın gelecek) ve k-v-l (söylemek) kökünden türeyen geniş zaman fiilinin birleşimidir. Bu dilbilgisel yapının, "Yedi göğün ve Arş'ın Rabbi kimdir?" şeklindeki o sarsıcı kozmolojik soruya karşı, müşriklerin verecekleri cevabın kaçınılmazlığını, başka hiçbir alternatiflerinin olmadığını ve mecburen "Allah'ındır" diyeceklerini kesin bir dille nitelediğini belirtir.

Râgıb el-İsfahânî: "Kavl" eyleminin gelecek zamanla (se-) pekiştirilmesinin; hakikatin apaçıklığı ve evrenin ihtişamı karşısında, en inatçı müşrikin bile fıtratındaki o derin bilgiyi bastıramayarak bu temel yaratılış ve sahiplik gerçeğini (rububiyeti) dilbilimsel olarak itiraf edeceğini vurgular.

---

Lillâhi (لِلَّهِ)

Arthur Jeffery: Kelimenin etimolojik kökeninde Semitik dillerin ortak uluhiyet algısına işaret eder. Aramice ve Süryanicedeki "Alâhâ", İbranicedeki "Elohim" formlarıyla olan derin akrabalığını saptar. Müşriklerin büyük kozmik sorulara anında "Lillâh" (Allah'ındır / Allah'a aittir) cevabını vermelerinin; onların Allah'ı "Yüce Yaratıcı" olarak çok iyi tanıdıklarını, ancak O'nun otoritesini günlük hayatta sahte şefaatçilerle (putlarla) paylaştırmaya kalkarak ontolojik bir çelişkiye (şirke) düştüklerini kanıtlar.

Diyanet İslam Ansiklopedisi: "Allah'ındır, Allah'a aittir" manasına gelen bu aidiyet/tahsis tamlamasının; makro evrenin (göklerin ve Arş'ın) mülkiyet ve yönetim hakkını istisnasız bir biçimde Yaratıcı'ya teslim eden mutlak bir teolojik ikrar (kabulleniş) olduğunu açıklar.

---

Tettekûn (تَتَّقُونَ)

İbn Fâris: Kelimenin v-k-y kökünün asli manasının "bir şeyi dışarıdan gelecek acılara, zararlara ve tehlikelere karşı korumak, araya bir engel/kalkan koymak" olduğunu saptar. Ayetin sonunda "Kul e fe lâ tettekûn" (De ki: Hâlâ sakınmayacak mısınız/korkmayacak mısınız?) şeklinde istifham-ı inkârî (kınama sorusu) olarak gelmesinin; göklerin ve Arş'ın sahibinin Allah olduğunu ikrar eden bir aklın, O'nun gücünden ürperip O'na karşı gelmekten (şirkten) kendi varlığını "korumaya almaması" (takva) durumundaki o korkunç tutarsızlığı nitelediğini belirtir.

Toshihiko Izutsu: Kur'an'ın ahlak felsefesinde "takva" kavramını, bedevi Arap aklındaki dünyevi "korunma/sakınma" güdüsünün bütünüyle rasyonel, teolojik ve eskatolojik (ahiret odaklı) bir ahlaki sorumluluk bilincine dönüştürülmesi olarak analiz eder. Allah'ın Arş'ın Rabbi olduğunu bilen insanın, bu azamet karşısında lakayt kalamayacağını; takvanın, bu bilginin insanda yaratması gereken o derin "varoluşsal ürperti ve ahlaki uyanıklık" (teyakkuz) olduğunu tahlil eder.

Diyanet İslam Ansiklopedisi: Fiilin lügat manasının "sakınmak, korunmak, çekinmek, saygıyla korkmak" olduğunu aktarır. Kelâm ve ahlak ilminde bu kavramın, sadece cezadan korkmayı değil; mutlak kudret sahibi (Azîm) bir Rabb'i incitmekten, O'nun koyduğu sınırları çiğnemekten (şirk koşmaktan) akıl ve vicdan yoluyla şiddetle kaçınmayı ifade ettiğini açıklar.