Mü'minûn Sûresi, 59. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

وَالَّذ۪ينَ هُمْ بِرَبِّهِمْ لَا يُشْرِكُونَۙ

[Türkçe Transkript]

Velleżîne hum birabbihim lâ yuşrikûn(e)

[Mâtürîdî]

"Rab'lerine ortak tanımayanlar;"

---

Rab'lerine ortak tanımayanlar. Yani ibadetlerinde başkasını ortak koşmayanlar.

[Etimolog]

Yuşrikûn (يُشْرِكُونَ)

İbn Fâris: Kelimenin ş-r-k kökünün asli manasının "iki nesnenin veya kişinin birbirine karışması, ortaklık kurması, bir şeyde pay sahibi olması" olduğunu saptar. Fiilin if'âl babında (işrâk) ve olumsuzluk edatıyla (lâ yuşrikûn / ortak koşmazlar) gelmesinin, müminlerin inanç ve ibadetlerinde Allah'ın zatına, sıfatlarına veya otoritesine hiçbir paydaşı, aracı gücü veya sahte ilahı dâhil etmemelerini nitelediğini kaydeder.

Râgıb el-İsfahânî: "Şirk" kavramını, insanın mülkte ve uluhiyette (tanrılıkta) Allah'a eş veya ortak nispet etmesi olarak tanımlar. Ayette müminlerin temel bir vasfı olarak zikredilen bu olumsuz fiilin, sadece putlara tapmayı değil; insanın kendi hevasını, dünyevi güçleri veya riyayı (gösterişi) niyetine katarak Allah'a duyulan mutlak ve saf bağlılığı (ihlası) zedeleme eğilimini bütünüyle reddetme eylemi olduğunu vurgular.

Toshihiko Izutsu: Kur'an'ın anlambilimsel evreninde şirk kavramını, "Tevhid"in tam zıddı ve İslam öncesi Cahiliye zihniyetinin ontolojik temeli olarak tahlil eder. O'na göre "şirk", evrenin yönetimini ve ilahi otoriteyi farklı güç odakları (cinler, melekler, atalar) arasında paylaştıran parçalanmış bir dünya görüşüdür. Ayette müminlerin "Rablerine şirk koşmazlar" sıfatıyla anılması, zihnin ve kalbin bu parçalanmışlıktan kurtulup mutlak bir merkeze (Bir'e) odaklanmasıdır.

Diyanet İslam Ansiklopedisi: Fiilin lügat anlamının "ortak koşmak, eş tanımak" olduğunu aktarır. Kelâm ilminde bu kavramın, Allah'tan başka herhangi bir varlığa yaratıcılık, mutlak kanun koyuculuk veya gaybı bilme gibi ilahi vasıflar atfetmeyi reddeden; müminin varoluşsal duruşunu netleştiren en keskin teolojik sınır (kırmızı çizgi) olduğunu açıklar.