Tweet
مَا يُجَادِلُ ف۪ٓي اٰيَاتِ اللّٰهِ اِلَّا الَّذ۪ينَ كَفَرُوا فَلَا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبُهُمْ فِي الْبِلَادِ
-
-
Mâ yucâdilu fî âyâti(A)llâhi illâ-lleżîne keferû felâ yaġrurke tekallubuhum fî-lbilâd(i)
-
"İnkâra sapanlardan başkası Allah'ın âyetleri hakkında tartışmaya girişmez. Onların şehirden şehire rahat rahat dolaşabilmesi seni yanıltmasın."
İnkâra sapanlardan başkası Allah'ın âyetleri hakkında tartışmaya girişmez. Yani Allah'ın âyetlerini inkâr edenlerden başka hiç kimse, Allah'ın âyetlerini tartışmaz ve onlara dil uzatmaz. Burada, onların sözü edilen tartışmalarından maksat, "Gerçeği ortadan kaldırmak", yani hakkı yok etmek istemeleridir. Şüphesiz küfür ehli, Allah'ın âyetlerini reddetmek için mücadele ederler ve bu maksatla âyetlere dil uzatırlar. Müminler ise, âyetlerin inişinden sevinç duyarlar, bu sayede imanları da artar. Nitekim Cenâb-ı Hak meâlen şöyle buyurmuştur: "Kendilerine kitap (Kur'ân) verdiğimiz kimseler sana indirilen vahiyden memnun olurlar. Fakat inanç gruplarından onun bir kısmını inkâr eden de vardır". Başka bir âyette de meâlen şöyle buyurmuştur: "Müminlere Allah'ın âyetleri okunduğunda bu onların imanlarını arttırır". Bu mânada başka ilâhî beyanlar da vardır. Müminler âyetlere teslim olurlar, onları kabul eder ve büyük bir saygı ile benimserler. Başarıya ulaşmak ancak Allah'ın yardımıyla mümkündür.
Onların şehirden şehire rahat rahat dolaşabilmesi seni yanıltmasın. Mâlumdur ki onların şehirden şehire rahat rahat dolaşabilmeleri Resûlullah'ı (s.a.) yanıltmıyordu. Ancak Cenâb- Hak burada Hz. Peygamber'e hitap etmekte, fakat ondan başkalarını murat etmektedir. Çünkü, kâfirler çeşitli beldeleri dolaşmak konusunda güven içinde oldukları ve varlık içinde yaşadıkları, buna mukabil müminlerin zorluk, darlık ve korku içinde oldukları için bazı kişiler, onların hak, kendilerinin bâtıl yolda olduklarını zannedebilirlerdi. Böyle bir düşüncenin akla gelmesi mümkündür. Aziz ve Celîl olan Allah, kâfır bir insanın güvenli ve varlıklı olmasının hak yolda olduğunun, mümin bir kişinin de darlık ve zorluk içinde olmasının bâtıl yolda olduğunun delili olmadığını; bunun bir sınama olduğunu, kullarını bazan varlık ve güvenle, bazan da darlık ve korku ile sınadığını haber vermektedir. Bunun delili de yolları farklı, sözleri de birbirine aykırı olmalarına rağmen bu iki halin her kesimde görülmesidir. Ayet-i kerîmede Mekkeliler'in kastedilmiş olması muhtemeldir. Buna göre âyete şöyle bir mâna verilir: Başka yerlerde yaşayan insanların başlarına gelenleri gördükten sonra Mekkeliler'in çeşitli şehirleri rahat rahat dolaşmalarına, güvenli ve varlıklı olmalarına aldanarak hak yolda olduklarını zannetmesinler. Diğer ümmetlerin başına gelen belâlar, üzerinde yaşadıkları mekândan dolayı onlara gelmemektedir; çünkü o belâlara uğramamaları ve güven içinde olmaları, ancak Beytullah'a yakın yerlerde oturmalarından, Kâbe'nin saygınlığından ve şerefinden dolayıdır.Yorumu Yorumla
-
Mâ (مَا)
İbn Fâris, bu kelimenin Arapçada eylemin gerçekleşmediğini bildiren ve cümleye mutlak bir olumsuzluk (nefy) katan bir edat olduğunu belirtir.
Râgıb el-İsfahânî, "mâ" olumsuzluk edatının, cümlenin ilerleyen kısmındaki "illâ" (ancak/sadece) istisna edatıyla birlikte kullanıldığında, dildeki en güçlü sınırlandırma (hasr) ve kesinlik formülünü kurduğunu söyler. Ayetin "tartışmaz... ancak şunlar hariç" yapısıyla başlamasının, ilahi hakikate (ayetlere) karşı muhalefet etme eylemini doğrudan ve sadece tek bir zihniyete (inkarcılara) sabitlediğini vurgular.
Yucâdilu (يُجَادِلُ)
İbn Fâris, "c-d-l" kökünün sözlükte "ipi çok sıkı ve sağlam bir şekilde örmek, bükmek, sertlik ve birini yere sermek için güreşmek" anlamlarına geldiğini tespit eder. Cedel kelimesinin, fikri bir tartışmada karşı tarafı ikna etmekten ziyade, laf cambazlığıyla onu alt edip yere sermek amacıyla yapılan inatçı, sert ve bükülü (kasıtlı) polemikleri nitelediğini belirtir.
Râgıb el-İsfahânî, "mücadele/cedel" kavramını, hakikati aramak için yapılan ahlaki bir tartışma (münazara) eyleminden kesin çizgilerle ayırır. Kur'an ayetleri hakkında "mücadele etmenin" (yucâdilu), hasmı susturmak, gerçeği manipüle etmek ve ayetleri bağlamından kopararak (bükerek) safsata üretmek olduğunu söyler.
Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın iletişim modelinde "cedel" kavramını beşeri aklın kibri (istikbar) üzerinden inceler. Vahyin mutlak, sade ve dikey (yukarıdan inen) hakikatine karşı; müşrik aklın kendi otonomisini korumak için ürettiği "yucâdilu" eyleminin, ontolojik bir sağırlaşma ve hakikati laf kalabalığında boğma (karşı-iletişim) stratejisi olduğunu tespit eder.
Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimeyi Mekke toplumunun sosyo-politik muhalefet tarzı bağlamında değerlendirir. "Ayetler hakkında cedel yapmanın", dönemin Kureyş aristokrasisinin Kur'an'a karşı ürettiği "bunlar eskilerin masallarıdır", "bunu ona bir yabancı öğretiyor" veya "bu bir sihirdir" şeklindeki sistematik kara propaganda, demagoji ve bilgi kirliliği oluşturma faaliyeti olduğunu ifade eder.
Diyanet İslam Ansiklopedisi, kelimenin "sağlam bükmek, güreşmek" anlamındaki c-d-l kökünden mufâale babında bir fiil olduğunu; dini terminolojide hakkı iptal etmek, bâtılı savunmak ve muhatabı susturmak için delilsiz ve inatla yapılan kısır tartışmayı ifade ettiğini aktarır.
Fî (فِي)
İbn Fâris, "içinde, hakkında, hususunda" anlamlarına gelen, bir şeyin zarfını veya eylemin doğrudan gerçekleştiği alanı bildiren bir harf-i cer olduğunu belirtir.
Râgıb el-İsfahânî, cedel eyleminin (yucâdilu) "fî" edatıyla doğrudan ayetlerin "içine/hakkına" yöneltilmesinin; müşriklerin itirazlarının dışsal bir meseleye değil, doğrudan ilahi mesajın merkezine, metnin bizatihi kendisine yapıldığını gösterdiğini söyler.
Âyâti (آيَاتِ)
İbn Fâris, "e-y-e" kökünün sözlükte "açık alamet, nişan, ibret ve bir şeyin izi" anlamlarına geldiğini belirtir. Kelimenin, kendisi aracılığıyla başka bir şeyin (hakikatin) bilindiği veya ispatlandığı her türlü somut veya soyut işareti nitelediğini kaydeder.
Râgıb el-İsfahânî, ayet kelimesini "kendisine ulaşıldığında başka bir mutlak hakikatin de bilinmesini sağlayan görünür işaret" olarak tanımlar. Müşriklerin mücadelesinin (cedelinin) doğrudan bu "ayetlere" yönelik olmasının, onların aslında yol gösterici tabelaları kırarak evrensel bir hidayeti (pusulayı) yok etmeye çalıştıklarını vurgular.
Arthur Jeffery, kelimenin kökenini Süryanice veya Aramicedeki "ata" (mucizevi işaret, ilahi alamet) sözcüğüne dayandırır. Bu kelimenin ortak Sami dini terminolojisinden Arapçaya dahil olduğunu ve Kur'an'ın bu terimi kendi cümlelerine (vahye) uyarlayarak onlara ontolojik bir kanıt ve kutsiyet (sign/miracle) statüsü verdiğini iddia eder.
Allâhi (اللَّهِ)
İbn Fâris, bu ismin etimolojisinde "e-l-h" kökünün yattığını, sözlükte "ibadet etmek, sığınmak ve yüceliği karşısında hayret etmek" anlamlarına geldiğini belirtir. Belirlilik takısı almış haliyle mutlak yaratıcının has ismi olduğunu kaydeder.
Râgıb el-İsfahânî, "Allah'ın ayetleri" (âyâtillâh) tamlamasındaki aidiyetin, cedel (tartışma) edenlerin aslında sıradan bir metinle veya insan sözüyle değil, doğrudan kainatın mutlak hakimiyle ve O'nun otoritesiyle çatışmaya (şikâk) girdiklerini gösterdiğini söyler.
İllâ (إِلَّا)
İbn Fâris, istisna bildiren bir edat olduğunu belirtir.
Râgıb el-İsfahânî, baştaki "mâ" (olumsuzluk) edatıyla kurulan bu istisnanın; fıtratı bozulmamış, akl-ı selim sahibi hiçbir insanın bu ilahi ayetler karşısında inatçı bir safsataya (cedele) girmeyeceğini, bu patolojik muhalefetin sadece "inkarcılara" (ellezîne keferû) has bir karakter bozukluğu olduğunu matematiksel bir kesinlikle ilan ettiğini vurgular.
Ellezîne (الَّذِينَ)
İbn Fâris, çoğul formda bir ism-i mevsûl (ilgi zamiri) olduğunu ve kendisinden sonraki eylemi (sılayı) belirli bir gruba bağlayarak o zihniyeti tanımladığını belirtir.
Keferû (كَفَرُوا)
İbn Fâris, "k-f-r" kökünün sözlükte "bir şeyin üzerini örtmek ve gizlemek" temel anlamına sahip olduğunu kaydeder. Çiftçinin tohumu toprağa örtmesi gibi, ilahi hakikatin (ayetlerin) üzerini kasten, inatla ve nankörlükle örten kişilerin bu eylemine "küfür" denildiğini belirtir.
Râgıb el-İsfahânî, küfür eylemini aklın ve vicdanın onayladığı gerçekleri, kalbin bilmesine rağmen bilinçli bir şekilde örtbas etmek ve reddetmek olarak tanımlar. "İnkar edenler" (keferû) fiilinin, bilgisizlikten (cehalet) kaynaklanan pasif bir durumu değil; ilahi ayetlere karşı "cedel" üretecek kadar aktif, düşmanca ve organize bir hakikat örtücülüğünü ifade ettiğini vurgular.
Toshihiko Izutsu, küfür kavramını "iman" ve "şükür" kavramlarının mutlak ontolojik zıddı olarak semantik bir analizle inceler. Ayette "cedel" (polemik) ile "küfür" (örtbas etme) eylemlerinin eşitlenmesinin; inkarcının vahye karşı ürettiği laf kalabalığının, aslında kendi içindeki hakikati bastırmak ve ilahi otoriteyi sistem dışına itmek için kullandığı nankörce bir savunma mekanizması olduğunu tespit eder.
Felâ (فَلَا)
İbn Fâris, nedensellik ve hemen takip etme bildiren "fa" bağlacı ile, nehiy (yasaklama/olumsuzluk) bildiren "lâ" edatının birleşiminden oluştuğunu belirtir.
Râgıb el-İsfahânî, "Öyleyse sakın..." (felâ) edatının, müşriklerin inkarlarına ve cedellerine (güçlerine) bakarak muhatabın (Peygamber'in ve müminlerin) zihninde oluşabilecek psikolojik şüpheyi anında kesip atan, koruyucu ve sert bir ilahi bariyer (uyarı) işlevi gördüğünü söyler.
Yağrurke (يَغْرُرْكَ)
İbn Fâris, "ğ-r-r" kökünün sözlükte "aldanmak, gaflet, uyanık olmamak ve içi boş olan bir şeyin dışarıdan süslü/parlak görünmesi" anlamlarına geldiğini tespit eder. Gurur kelimesinin, aslı astarı olmayan, insanı yanıltan ve ona sahte bir güven vererek onu tehlikeye atan her türlü kandırmacayı nitelediğini belirtir.
Râgıb el-İsfahânî, "ğurur" kavramını, insanın nefsine hoş gelen ancak hakikati olmayan geçici şeylerle (mal, mülk, iktidar) kandırılması olarak tanımlar. "Seni aldatmasın" (lâ yağrurke) şeklindeki nehiy (yasak) fiilinin; inkarcıların dünyevi güçlerinin, siyasi otoritelerinin ve refahlarının mutlak bir başarıymış gibi görünmesinin aslında devasa bir optik illüzyon (gurur) olduğunu deşifre ettiğini vurgular.
Prof. Dr. Sadık Kılıç, bu uyarıyı ontolojik bir psikolojik savunma olarak değerlendirir. İlahi ayetleri inkar edenlerin (kâfirlerin) dünyada zenginlik ve hakimiyet içinde olmalarının, inanan zihinde "Acaba haklı olan onlar mı?" şeklinde bir çöküntüye yol açmaması için; Allah'ın bu dünyevi parıltıyı bir "aldanış/ğurur" olarak etiketleyip, inananların kalbine (özellikle tebliğ sürecindeki peygambere) teolojik bir bağışıklık ve sekinet aşıladığını ifade eder.
Diyanet İslam Ansiklopedisi, kelimenin "aldanmak, boş şeye güvenmek" anlamındaki ğ-r-r kökünden geldiğini; Kur'an'da dünya hayatının cazibesine kapılıp ahireti unutmayı ve kâfirlerin geçici saltanatına bakarak hak yoldan şüpheye düşmeyi yasaklayan temel bir ahlaki uyarı fiili olduğunu aktarır.
Tekallubuhum (تَقَلُّبُهُمْ)
İbn Fâris, "k-l-b" kökünün sözlükte "bir şeyi ters yüz etmek, çevirmek, döndürmek ve bir halden başka bir hale geçmek" anlamlarına geldiğini tespit eder. Kalp kelimesinin de sürekli düşünce değiştirmesi ve hareketliliği sebebiyle bu kökten geldiğini hatırlatan müellif, "tekallub" eyleminin bir yerde durmayıp serbestçe gezinmek, halden hale girmek ve hareket halinde olmak anlamını taşıdığını belirtir.
Râgıb el-İsfahânî, tekallub kavramının "yeryüzünde serbestçe, refah, güç ve güven içinde dolaşmak, ticaret yapmak ve siyasi hakimiyet kurmak" olduğunu söyler. İnkarcıların dünyadaki bu konforlu "dolaşmalarının/hareketliliklerinin" (tekallubuhum), onların ilahi cezadan muaf olduklarını değil, kendilerine tanınan geçici bir mühletin içinde fütursuzca oyalandıklarını gösterdiğini vurgular.
Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), Kur'an belagatindeki hareket (dinamizm) tasvirlerini incelerken bu kelimeye dikkat çeker. "Tekallub" (kıvrılarak/halden hale girerek dolaşma) kelimesinin fonetik ve semantik yapısının, müşriklerin dünyadaki o telaşlı, bitmek bilmez ticari seferlerini, siyasi manevralarını ve yeryüzündeki hareketliliklerini adeta sinematografik bir dille resmettiğini; bu fani hareketliliğin, ilahi hakikatin (ayetlerin) o ağırbaşlı, sarsılmaz ve sabit yapısına karşı ne kadar boş (ğurur) bir çırpınış olduğunu ifade eder.
Fî (فِي)
İbn Fâris, "içinde, zarfında" anlamına gelen harf-i cer olduğunu; eylemin (dolaşmanın) gerçekleştiği mekansal sahneyi (yeryüzünü) işaret ettiğini belirtir.
el-Bilâdi (الْبِلَادِ)
İbn Fâris, "b-l-d" kökünün sözlükte "bir yer, mekân, insanların toplandığı ve yerleştiği alan, şehir" anlamlarına geldiğini tespit eder. Belde kelimesinin çoğulu olan bilâd sözcüğünün, ülkeler, memleketler ve yeryüzündeki tüm yerleşim birimlerini kapsadığını kaydeder.
Râgıb el-İsfahânî, "bilâd" kelimesinin burada sadece coğrafi bir terim değil, dünyevi iktidarın, ekonomik pazarın ve ticari gücün geçerli olduğu tüm mekansal alanları temsil ettiğini söyler. Müşriklerin bu alanlardaki "tekallübünün" (hakimiyetinin) geçici bir dekor olduğunu vurgular.
Prof. Dr. Hidayet Aydar, "şehirlerde/beldelerde dolaşmaları" (tekallubuhum fî'l-bilâd) ifadesini nüzul döneminin ekonomi-politiği üzerinden değerlendirir. Bu tasvirin, Kureyş aristokrasisinin Kabe'nin nüfuzunu kullanarak kışın Yemen'e, yazın Şam'a (beldelere) yaptıkları devasa ticari kervan yolculuklarındaki ekonomik ve siyasi hegemonyalarına (İlâf) doğrudan bir atıf olduğunu; peygambere ve ezilen müminlere, bu devasa kapitalist hareketliliğin gözlerini boyamaması (yağrurke) gerektiğinin ihtar edildiğini ifade eder.
Dücane Cündioğlu, dildeki uzamsal kavramları ontolojik bir bağlamda okur. İnkarcıların "beldelerdeki" (bilâd) bu şımarık ve serbest dolaşımının (tekallub), aslında insanın varoluşsal rotasını ve merkezini (hidayeti) kaybetmesinden kaynaklanan, yeryüzüne mahkum olmuş trajik ve telaşlı bir "savrulma/dönüp durma" hali olduğunu; asıl kalıcılığın ve yurdun (karargahın) ahiret olduğunu ifade eder.
Yorumu Yorumla
Yorumu Yorumla