Mutaffifin Sûresi, 23. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

عَلَى الْاَرَٓائِكِ يَنْظُرُونَۙ

[Türkçe Transkript]

‘Alâ-l-erâ-iki yenzurûn(e)

[Mâtürîdî]

"Koltuklar üzerinde oturup seyrederler."

---

Daha önce belirttiğimiz gibi nefsin dünyada iken arzulayıp özlem duyduğu her nimet, daha dünyada iken onlara cennetliklerin müjdelendikleri nimetlerdir. Anlatıldığına göre Yemen halkı içlerinden birinin sosyal mevkii yükselip şerefli biri konumuna geldiğinde kendisine özel bir koltuk edinir ve ona şöyle denilirdi: “Falancanın koltuğu (erîke)”. Cennetlikler için de aynı şekilde koltuklara kurulacakları müjdesi verilmiştir, çünkü insanlar dünyada iken böylesi bir nimete kavuşmayı arzu ederler. Yoksa cennet koltuklarının bu dünya koltuklarına benzerliği söz konusu değildir. Çünkü cennet koltukları yok olma âfetinin netice vereceği her türlü ayıptan uzaktır. Ne var ki cennet nimetlerinin anlatımı, ancak insanlarca mutat olan bildik nimetler aracılığı ile olacağından, bir vasıta olarak kullanılmıştır. “Erîke” damat otağında kurulu koltuk demektir.

[Etimolog]

Arâik (الْأَرَائِك)

İbn Fâris, e-r-k kökünün bir yerde ikamet etmek, kalıcı olmak ve kök salıp yerleşmek anlamına geldiğini belirtir; kelimenin tekili olan "erîke", özellikle çadır veya otağ içinde kurulan, üzerine süslü örtüler serilmiş taht, sedir veya koltuk manasındadır ve yerleşik bir rahatlığı simgeler. Râgıb el-İsfahânî, "erîke"yi süslü bir cibinlik (hacle) veya tahtırevan içindeki yatak olarak tanımlar; ayette bu kelimenin, iyilerin (ebrâr) ahirette elde edecekleri mutlak konforu ve kendilerine sunulan onurlu makamı tasvir ettiğini açıklar. Arthur Jeffery, kelimenin kökenini incelerken, Arapça dışındaki kadim dillerle (özellikle Habeşçe ve İranca) olan olası etimolojik bağlarına değinir ve Kur'an'da ahiret lüksünü betimleyen saray terminolojisi içinde, hükümdarlara yaraşır bir oturma düzenini ifade etmek üzere yerleştiğini belirtir. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın cennet tasvirlerinde "arâik" kavramını, zorlu çöl hayatından veya dünyevi sıkıntılardan eskatolojik bir refaha geçişin en somut estetik sembolü olarak inceler; ona göre bu tahtlar, sadece fiziksel bir dinlenmeyi değil, ahlaki bir zaferi ve nihai ontolojik huzuru temsil eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimeyi Mekke döneminin sosyokültürel bağlamı üzerinden değerlendirerek, dünyada müşrik aristokrasinin sahip olduğu gösterişli meclislere ve kurdukları kibirli koltuklara karşılık, müminlere vaat edilen gerçek, ebedi ve ilahi şatafatın bu "yüce tahtlar" metaforuyla sunulduğunu vurgular.

---

Yenzurûn (يَنظُرُونَ)

Yenzurûn (يَنظُرُونَ) kelimesi n-z-r kökünden türemiş bir muzari fiildir. İbn Fâris, n-z-r kökünün temel anlamının gözü, aklı veya kalbi bir şeye yöneltmek, bakmak, gözlemlemek ve beklemek olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "nazar" kavramını idrak etmek ve kavramak amacıyla bir şeye dikkatle yönelmek olarak tanımlar; ayetteki bağlamında bu fiilin, iyilerin (ebrâr) tahtları üzerinden kendilerine bahşedilen sonsuz nimetleri, manzaraları ve ilahi lütufları büyük bir haz, güven ve sükunet içinde seyretmelerini ifade ettiğini açıklar. Toshihiko Izutsu, bu eylemi Kur'an'ın eskatolojik sahnesinde derin bir ontolojik tatmin hali olarak inceler; ahirette ilahi nurdan perdelenenlerin (mahcûbûn) mutlak karanlığına ve dışlanmışlığına karşılık, ebrârın bu "bakma/seyretme" eyleminin, ilahi vaadin gerçekleşmesine bizzat tanıklık etmenin getirdiği büyük bir estetik ve manevi doyum olduğunu belirtir. Prof. Dr. Sadık Kılıç, kelimenin burada geniş zaman formunda gelmesinin, bu "seyir" halinin kesintisiz bir mutluluğu yansıttığını, dünyevi korku, acı ve kaygılardan tamamen arınmış bir bilincin, ebedi güzellikleri izlemesindeki psikolojik rahatlamayı simgelediğini savunur. Prof. Dr. Hidayet Aydar, bu fiilin tahtlar (arâik) ile birlikte kullanılmasının, hiçbir dışsal tehdit veya rahatsızlık algısı olmaksızın, mutlak bir güven ortamında gerçekleştirilen şerefli ve keyifli bir "temaşa" eylemine işaret ettiğini vurgular.