Mutaffifin Sûresi, 10. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّب۪ينَۙ

[Türkçe Transkript]

Veylun yevme-iżin lilmukeżżibîn(e)

[Mâtürîdî]

"Gerçeği yalan sayanların o gün vay haline!"

---

Tasdiki gerekli olan her haberi ve bilgiyi inkâr edenlere yazıklar olsun. Tasdik ise Allah Teâlâ’ya, O’nun âyetlerine, resullerine ve âhiret hayatına iman etmekle gerçekleşir.

[Etimolog]

Veyl (وَيْل)

İbn Fâris, bu kelimenin v-y-l kökünden geldiğini, asıl anlamının hüzün, helak ve çetin bir azap olduğunu belirtir; kelime Arap dilinde hem bir beddua hem de bir tehdit sözcüğü olarak yerleşmiştir. Râgıb el-İsfahânî, "veyl"in çirkin bir azaba uğrayanlar için kullanılan bir hüzün ve yıkım sözcüğü olduğunu ifade eder; bazı rivayetlere dayanarak bunun cehennemin derinliklerindeki bir vadiyi simgelediğini de ekler. Celaleddin el-Suyuti, lügat anlamındaki helak ve kötülük manasının yanı sıra, tefsir geleneğinde bu kelimenin cehennemin en şiddetli azap mahallerinden biri olarak isimlendirildiğini aktarır. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın anlambilimsel çerçevesinde "veyl" ifadesini, ilahi buyruklara karşı direnç gösterenlere yönelik nihai bir "felaket duyurusu" olarak inceler ve bu terimin muhatap üzerinde sarsıcı bir ahlaki baskı kurmayı amaçladığını savunur. Gabriel Said Reynolds, kelimenin Aramice ve Süryanice'deki "wāy" (eyvah, yazık) feryadıyla olan kökensel bağlarına değinerek, bunun peygamberlik dilinde yaygın bir lanetleme ve uyarı motifi olduğunu belirtir. Prof. Dr. Sadık Kılıç, bu kelimenin insanın varoluşsal bir boşluğa ve hüsrana düşüşünü simgelediğini, bu ifadenin sadece dışsal bir ceza değil, aynı zamanda insanın kendi hakikatini kaybetmesinin yarattığı içsel bir yıkım ve feryat hali olduğunu ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimeyi Mekke dönemi hitabetindeki yerini vurgulayarak, bunun özellikle haksızlık ve zulüm üzerine kurulu bir düzene karşı ilahi bir meydan okuma ve mutlak bir çöküş ilanı olduğunu belirtir.

---

Mukezzibîn (مُكَذِّبِينَ)

İbn Fâris, k-z-b kökünün doğruluğun (sıdk) zıddı olduğunu, bir gerçeği saptırmak veya vakıaya aykırı beyanda bulunmak anlamına geldiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "tekzîb" eyleminin sadece basit bir yalan değil, kendisine sunulan açık bir hakikati inatla reddetmek ve onu asılsız saymak olduğunu, "mukezzibîn"in ise bu inkârı bir karakter haline getiren kitleyi ifade ettiğini açıklar. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın ahlaki yapısında bu terimi "küfür" kavramının en aktif ve saldırgan biçimlerinden biri olarak tanımlar; mukezzib, ilahi mesajı sadece reddetmekle kalmayan, ona karşı aktif bir yalanlama ve düşmanlık kampanyası yürüten tipolojidir. Angelika Neuwirth, bu kelimenin Mekke surelerinin polemik dilinde, Peygamberin sunduğu eskatolojik gerçekleri "eskilerin masalları" diyerek alaya alan muhalifleri tanımlamak için kullanılan temel bir etiket olduğunu belirtir. Gabriel Said Reynolds, "tekzîb" eyleminin Kur'an'daki kullanımını, önceki peygamberlerin kavimleri tarafından reddedilişine dair anlatılarla ilişkilendirerek, bunun ilahi otoriteye karşı gösterilen tarihsel bir direnç biçimi olduğunu ifade eder. Prof. Dr. Sadık Kılıç, mukezziblerin psikolojik bir savunma mekanizmasıyla gerçeği kararttıklarını, kendi bencil arzularını tanrılaştırdıkları için mutlak hakikati yalanlama ihtiyacı duyduklarını savunur. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, bu kavramın Mekke'deki aristokrat ve zengin tüccar sınıfını hedef aldığını; onların ahireti ve hesabı yalanlamalarının, dünyadaki haksız kazanç ve iktidar alanlarını koruma gayesinden kaynaklandığını vurgular. Prof. Dr. Hidayet Aydar, kelimenin çoğul ve ism-i fâil formunda gelmesinin, bu kişilerin yalanlamayı sistematik bir tutum haline getirdiklerini ve artık hakikate karşı kalplerinin mühürlendiğini simgelediğini belirtir.