Meâric Sûresi, 31. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

فَمَنِ ابْتَغٰى وَرَٓاءَ ذٰلِكَ فَاُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْعَادُونَۚ

[Türkçe Transkript]

Femeni-bteġâ verâe żâlike feulâ-ike humu-l’âdûn(e)

[Mâtürîdî]

"Ama kim bunun ötesine geçmeye kalkışırsa böyleleri sınırı aşanların tâ kendileridir!'

---

Ama kim bunun ötesine geçmeye kalkışırsa böyleleri sınırı aşanların tâ kendileridir. Âyette geçen “adûn” (الْعَادُونَ) kelimesinin müfredi olan “âdî” (عَادٍ) aslında zâlim demektir. Biri başkasına zulmettiği zaman bu, “adâ fulânun alâ fulânin” (عَدَا فُلانٌ عَلَى فُلانٍ) cümlesi ile ifade edilir. Âyette sözü edilen kimselerin haddi aşmaları, nefislerine zulmetmeleri ve onları izin verilmeyen yere koymalarından dolayıdır. Hasan-ı Basrî şöyle demiştir: Onlar haddi aşmışlardır, çünkü helâlden harama geçmişlerdir. Bu âyet-i kerîme müta nikâhının haram olduğunun delilidir, çünkü Allah Teâlâ, eşinden ve câriyesinden öteye geçmek isteyenlerin taşkın ve haddi aşan kimseler olduklarını haber vermektedir.

[Etimolog]

İbteğâ (ابْتَغَى)

İbn Fâris, b-ğ-y kökünün temel anlamının "bir şeyi aramak, talep etmek ve ona ulaşmak için çabalamak" olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "ibtiğâ" eyleminin sıradan bir istemeden ziyade, bir şeyi hırsla ve yoğun bir çabayla elde etmeye çalışmak olduğunu, ayette ise kişinin meşruiyet dairesiyle yetinmeyip gözünü bunun dışındaki yasak alana dikmesini nitelediğini açıklar. Toshihiko Izutsu, bu fiilin Kur'an'ın etik yapısında iradenin sapmasını temsil ettiğini; kişinin ilahi hukukun çizdiği "helal" sınırlarını kasten aşmak üzere yöneldiği ahlaki bir ihlal talebi olduğunu vurgular. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin ayet bağlamında, cinsellik konusunda eşler ve cariyelerden oluşan meşru daireyi yeterli görmeyip, zinaya veya diğer sapkın ilişki biçimlerine doğru bilinçli bir "arayış" içine girmeyi ifade ettiğini belirtir. Prof. Dr. Sadık Kılıç, bu yönelişin fıtratın çizdiği rotadan çıkmak ve ilahi nizamın sunduğu tatmin yollarını beğenmeyerek ahlaki bir tahribata meyil etmek anlamına geldiğini dile getirir.

---

El-Âdûn (الْعَادُونَ)

İbn Fâris, a-d-v kökünün "haddi aşmak, sınırı geçmek, tecavüz etmek ve zulmetmek" anlamlarına geldiğini, yürümede aşırıya gidip koşmaya (adve) da bu yüzden bu ismin verildiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "udvân" kelimesinin adaletin ve hakkın ihlal edilmesi olduğunu, ism-i fâil çoğul formundaki "el-âdûn" kelimesinin ise Allah'ın belirlediği hududu çiğneyerek harama sapan "mütecaviz kimseler" manasına geldiğini açıklar. Toshihiko Izutsu, bu kavramın Kur'an'ın hukuk ve ahlak felsefesinde merkezi bir öneme sahip olduğunu; "âdûn" nitelemesinin basit bir günahkârlıktan ziyade, bilinçli bir sınır ihlalini (transgression) ve ilahi yasanın otoritesine yönelik bir başkaldırıyı temsil ettiğini vurgular. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), kelimenin ism-i fâil olarak kullanılmasının, bu sınır tanımazlığın anlık bir hatadan ziyade kişide yerleşik bir karaktere ve hayat tarzına dönüştüğünü gösterdiğini ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin burada dinin ve ahlakın onayladığı cinsel sınırları yıkanları "haddini bilmezler" ve "mütecavizler" olarak tanımladığını, bu ihlalin toplumsal ahlakı tehdit eden bir sapma olduğunu belirtir. Prof. Dr. Hidayet Aydar, "âdûn" kelimesinin mutlak formda kullanılmasının, sadece zinayı değil, helal dairesinin ötesinde kalan ve insan onurunu zedeleyen her türlü gayrimeşru ilişkiyi işleyenleri kapsayan kapsayıcı bir hüküm cümlesi olduğunu kaydeder. Prof. Dr. Sadık Kılıç, insanın hürriyetinin ilahi sınırlarla (hududullah) korunduğunu, "âdûn" vasfını taşıyanların ise fıtri sınırları aşarak aslında kendi varoluşlarına ve ahlaki bütünlüklerine saldırdıklarını dile getirir.