Meâric Sûresi, 27. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

وَالَّذ۪ينَ هُمْ مِنْ عَذَابِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَۚ

[Türkçe Transkript]

Velleżîne hum min ‘ażâbi rabbihim muşfikûn(e)

[Mâtürîdî]

"Rablerinin azabından çekinenler."

---

Rab’lerinin azabından çekinenler. Yani korkanlar, ürperenler ve titreyenler. Bunlar, yüce Allah’ın başka bir âyette haklarında şöyle buyurduğu kimselerdir: “Verdiklerini Rab’lerine dönecekleri inancından dolayı kalpleri ürpererek verenler” dediği kimselerdir. Bunlar Hz. Peygambere sorularak “hırsızlık yapan, zina eden ve mâsiyet işleyen kimseler midir?” denilmiş, o da şöyle cevap vermiştir: “Hayır, aksine! Bunlar namaz kılan, oruç tutan ve zekât veren kimselerdir” Yahut da Hz. Peygamberin kullandığı lafızla söylediği gibi. Onların korkuları iyiliklerinin kabul edilmeyeceği korkusudur; yahut da nimetlere şükretmeyi ihmal etmiş olmaktan veya bir çoğuna şükretmeme gafletinden dolayı duydukları korkudur.

[Etimolog]

Azâb (عذاب)

İbn Fâris, a-z-b kökünün temel anlamının engellemek ve bir şeyden alıkoymak olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, bu ayette müminlerin çekindiği azabın, nefsi şımarmaktan ve günahtan alıkoyan manevi bir "engel" işlevi gördüğüne, insanın huzurunu kaçıran ve onu uyanık tutan bir uyarıcı olduğuna dikkat çeker. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın etik yapısında azabın mümin için sadece bir korku nesnesi olmaktan ziyade, Allah ile olan ilişkisini ciddiyetle yürütmesini sağlayan eskatolojik bir denge unsuru olduğunu vurgular. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin bu bağlamda, müşriklerin alaycı taleplerinin (1. ayet) aksine, müminlerin kalplerinde taşıdıkları derin bir sorumluluk bilincini ve ilahi adaletin büyüklüğüne dair duyulan sarsıcı farkındalığı temsil ettiğini ifade eder.

---

Rabb (رب)

İbn Fâris, r-b-b kökünün "sahiplik, efendilik, bir şeyi ıslah etmek ve tamamlamak" anlamlarına geldiğini kaydeder. Râgıb el-İsfahânî, "Rabb" isminin bir şeyi bir halden başka bir hale yavaş yavaş geçirerek kemale erdiren (terbiye eden) varlığı nitelediğini belirtir. Arthur Jeffery, kelimenin Sami dillerindeki kadim "Rabbu" (efendi/büyük) köküyle olan ilişkisine değinerek, Kur'an'ın bu terimi mutlak egemenlik ve koruyuculuk bağlamında zirveye taşıdığını ifade eder. Prof. Dr. Sadık Kılıç, bu kelimenin müminlerin azabından çekindikleri varlığın sadece bir yargıç değil, aynı zamanda onları merhametiyle inşa eden ve koruyan bir otorite olduğunu gösterdiğini belirtir. Prof. Dr. Hidayet Aydar, "Rabbihim" (onların Rabbi) ifadesindeki aidiyetin, kul ile yaratıcı arasındaki özel ve himaye edici ilişkiye işaret ettiğini söyler.

---

Müşfikûn (مشفقون)

İbn Fâris, ş-f-k kökünün temel manasının "incelik ve zayıflık" olduğunu; korkunun insanın kalbini inceltmesi ve onu hassas kılması sebebiyle bu kökten türetildiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "şefkat" kavramının aslında korku ile sevginin bir karışımı olduğunu, ayetteki müminlerin de Allah’a olan sevgilerinden dolayı O’nun rızasını kaybetmekten ve azabına uğramaktan "titreyerek" korktuklarını ifade eder. Toshihiko Izutsu, bu kelimenin müminin psikolojik durumunu niteleyen çok zarif bir terim olduğunu, bunun "dehşet dolu bir korku" değil, "saygı dolu bir sakınma" (trembling awe) anlamına geldiğini vurgular. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), kelimenin ism-i fâil kalıbında ve çoğul olarak gelmesinin, bu hassasiyetin müminlerin karakterine yerleşmiş, süreklilik arz eden bir duygu hali olduğunu gösterdiğini belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, müşfik olmayı "her an tetikte olma hali" olarak tanımlayarak, müminlerin amellerine güvenip kendilerini emniyette görmediklerini, aksine her zaman ilahi azaba karşı kalbi bir titreyiş içinde bulunduklarını ifade eder. Prof. Dr. Sadık Kılıç, şefkatin kökündeki inceliğin, müminin ruhunun ilahi hakikatler karşısında ne denli duyarlı ve şeffaf hale geldiğini simgelediğini dile getirir.