Meryem Sûresi, 94. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

لَقَدْ اَحْصٰيهُمْ وَعَدَّهُمْ عَداًّۜ

[Türkçe Transkript]

Lekad ahsâhum ve’addehum ‘addâ(n)

[Mâtürîdî]

“O, bunların hepsini kuşatmış ve sayılarını tesbit etmiştir.”

---

O, bunların hepsini kuşatmış ve sayılarını tesbit etmiştir. Bu beyanın iki anlama gelmesi muhtemeldir. Bunlardan birincisi, onların her birinin teker teker sayılıp bitirilmesi şeklindedir. Buradan çıkan sonuç; hiçbir şeyin Allah Teâlâ’ya gizli kalmayacağıdır. Ya da âyet, meâlindeki beyanla söyledikleri sözlerin ve yaptıkları fiillerin baş uçlarında görevli ve her şeylerini gözetleyen melekler vasıtası ile tespit edildiğinin bildirilmesi suretiyle tehdit mânasında da olabilir. Tıpkı şu ilâhî beyanlarda olduğu gibi: “O hiç bir söz söylemez ki yanında çok dikkatli biri gözetleyici olmasın”, “değerli yazıcılar”.

[Etimolog]

Lekad (لَقَدْ)

İbn Fâris, bu yapının pekiştirme bildiren "lâm" (le) harfi ile kesinlik ve gerçekleşme (tahkik) bildiren "kad" edatının birleşiminden oluştuğunu belirtir. Söylenecek olan ilahi eylemin şüphe götürmez bir katiyetle vuku bulduğunu gösterir.

Râgıb el-İsfahânî, yemin "lâm"ı ve tahkik "kad"ının bir araya gelmesiyle, ilahi bilginin ve mahlûkat (yaratılmışlar) üzerindeki o mutlak kuşatmanın kesinliğini zihinlere çarpan sarsıcı bir gramatik başlangıç (pekiştirme) olduğunu ifade eder.

Diyanet İslam Ansiklopedisi, andolsun ki, muhakkak ki, şüphesiz manalarına gelen bu birleşik pekiştirme edatının, ilahi ilmin o devasa kapsayıcılığına dikkat çekmek üzere kullanıldığını kaydeder.

---

Ahsâhum (أَحْصَاهُمْ)

İbn Fâris, "h-s-y" kökünün etimolojik kökenine iner ve temel manasının "çakıl taşı" (hasâ) olduğunu açıklar. Eskiden Araplar, sayılamayacak kadar çok olan kalabalıkları, sürüleri veya orduları küçük çakıl taşları kullanarak sayıp hesapladıkları için; bir şeyi bütünüyle kavramak, sayıp dökmek, kaydetmek ve sınırlarını eksiksiz bilmek eylemine zamanla "ihsâ" denilmiştir.

Râgıb el-İsfahânî, "ihsâ" eyleminin (if'âl vezninde) mazi (geçmiş zaman) formu ile "hum" (onları) zamirinin birleşimi olduğunu belirtir. Sıradan, yüzeysel bir bilme (ilim) değil; nesnenin, kalabalığın veya mahlûkatın en ince ayrıntısına kadar, hem sayısal hem de niteliksel olarak ilahi hafıza tarafından bütünüyle ihata edilmesi (kuşatılması) manasına gelir.

Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın "Allah'ın ilmi" konseptinde "ihsâ" kavramının, Yaratıcı'nın yarattığı şey üzerindeki o mikro seviyedeki mutlak ontolojik kontrolünü ifade ettiğini analiz eder. Evrenin devasa büyüklüğü ve mahlûkatın o baş döndürücü kalabalığı (göktekiler ve yerdekiler), bu ilahi "istatistik" ve kuşatma karşısında eriyip gider. O'nun ilmi, kalabalıkların kargaşasına yenik düşmez; her bir varlığı kendi varoluş sınırlarıyla dondurup kaydeder.

Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin barındırdığı teolojik ağırlığa ve eskatolojik (ahiret bilimi) ürpertiye temas eder. "Ahsâhum" fiili, salt kaç kişi olduklarını bilmek değil; onların dünyadaki her nefesini, her adımını, her hücresini ve varoluşlarının her zerresini ilahi belleğe/kayda geçirmektir. İnsanlar kâinatta kaybolduklarını veya unutulduklarını sanırken, "ahsâhum" kelimesi onların ontolojik bir çemberin (kaydın) içinde bütünüyle hapsedildiklerini bildirir.

Diyanet İslam Ansiklopedisi, onları ilmiyle kuşattı, tek tek sayıp kaydetti, sayılarını ve durumlarını bütünüyle bildi manalarına gelen bu mazi fiilin, mutlak otoritenin varlık âlemi üzerindeki o kusursuz bilişsel hâkimiyetini tanımladığını aktarır.

---

Ve addehum (وَعَدَّهُمْ)

İbn Fâris, "a-d-d" kökünün temel manasının, nesneleri, parçaları veya anları ardıyasıra saymak, miktarını bilmek ve hesaplamak olduğunu açıklar.

Râgıb el-İsfahânî, bağlaç olan "ve" ile "adde" (saydı) mazi fiili ve "hum" (onları) zamirinin birleşimi olduğunu ifade eder. "İhsâ" (genel kuşatıcı bilgi) fiilinin hemen ardından "add" (tek tek sayma) fiilinin gelmesi, ilahi ilmin işleyişindeki o muazzam detayı gramatik olarak sabitler.

Dücane Cündioğlu, kelimenin "ihsâ" eylemiyle kurduğu o muazzam felsefi ve mantıksal dengeye (bütünden parçaya geçişe) dikkat çeker. Yüce Allah, önce bütün o yaratılmışları (göktekileri ve yerdekileri) devasa bir küme/kolektif bütünlük olarak "ihsâ" etmiş (ilmiyle kuşatmış), hemen ardından o devasa kümenin içindeki her bir ferdi, her bir nefesi bizzat "add" etmiş (teker teker saymış ve ayrıştırmıştır). Yaratıcı için makro (tümel) ve mikro (tikel) bilgi arasında bir zorluk veya geçiş sorunu yoktur; kâinat O'nun önünde tek bir zerre gibi sayılır ve bilinir.

Diyanet İslam Ansiklopedisi, ve onları saydı, ve onları tek tek hesapladı manalarına gelen bu fiilin, ilahi muhasebenin o pürüzsüz ve milimetrik katiyetini bildirdiğini kaydeder.

---

Addâ (عَدًّا)

İbn Fâris, "a-d-d" kökünden türeyen masdar (kök eylem) formu olduğunu belirtir.

Râgıb el-İsfahânî, cümlenin sonunda mef'ul-i mutlak (pekiştirici nesne) olarak geldiğini ve "saydıkça saydı, hiçbir şeyi atlamaksızın kusursuzca teker teker hesapladı" manasını vererek fiilin (addehum) kesinliğini, nüfuz edici gücünü ve ilahi istatistiğin o yanılmaz tabiatını gramatik olarak mühürlediğini açıklar.

Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), kelimenin Meryem Suresi'nin o dehşetli fonetik (sesbilimsel) ve kavramsal ritmine (fasıla sanatına) yaptığı katkıya dikkat çeker. "Addâ" kelimesi, surenin 84. ayetinde inkârcıların dünyadaki mühletinin (günlerinin) geriye doğru sayılışını betimlerken de kullanılmıştı. Burada ise (94. ayet), bütün mahlûkatın (yaratılmışların) ilahi mahkemedeki o mutlak kaydını (sayımını) ifade eder. Kelimenin Arapçadaki o keskin ve şeddeli okunuşu (addâ), adeta ilahi sayacın o hiç şaşmayan, hiç durmayan ve hiçbir varlığı gözden kaçırmayan soğuk tıkırtısını kulaklara çarpar. Mahşer muhasebesinin o kaçınılmaz ve kusursuz matematiği, bu masdarın yankısıyla zihinlere kazınarak ayet sarsılmaz bir ilahi sükûnetle son bulur.

Diyanet İslam Ansiklopedisi, eksiksiz bir sayımla, tek tek sayarak, kusursuzca hesaplayarak manalarına gelen bu masdarın, ilahi otoritenin yaratılmışlar üzerindeki o devasa ve noksansız hâkimiyetini en üst perdeden ilan ettiğini kaydeder.