Kıyamet Sûresi, 12. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

اِلٰى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍۨ الْمُسْتَقَرُّۜ

[Türkçe Transkript]

İlâ rabbike yevme-iżin(i)lmustekar(ru)

[Mâtürîdî]

"O gün varıp durulacak yer sadece Rabbinin huzurudur."

---

Yani "Bende söz değişmez" mealindeki beyanda olduğu gibi o gün varıp duracakları yer, dünyada iken kendilerine vâdedilen yerdir ya da "o gün varıp duracakları yer Rabbinin dilediği yerdir." En doğrusunu Allah bilir.

[Etimolog]

Rabbike (رَبِّكَ)

İbn Fâris, bu kelimenin kökünü r-b-b olarak belirler ve bu kökün asıl anlamının "bir şeyi ıslah etmek, düzeltmek, ona malik olmak, koruyup gözetmek ve efendilik yapmak" olduğunu ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, kelimenin temelinde yatan "terbiye" kavramına dikkat çeker; ona göre "rabb", bir şeyi ilk halinden alıp yavaş yavaş kemale (olgunluğa) erdiren mutlak sahip demektir. Bu ayetteki bağlamında, insanın varlığını adım adım inşa edenin Allah olması sebebiyle, insanın o otoriteden kaçamayacağı mutlak bir gerçeklik olarak sunulur. Arthur Jeffery, kelimenin Sami dillerindeki akrabalıklarına eğilerek, "rabb" sözcüğünün Aramice ve Süryanice dillerinde "büyük, efendi, ulu" anlamlarında yaygın ve köklü bir kullanıma sahip olduğunu, dini terminolojide mutlak otoriteyi temsil eden yerleşik bir kelime olarak Kur'an'ın kavramsal çerçevesine entegre edildiğini belirtir. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın semantik dünyasında "Rabb" kavramının, yaratıcının insan üzerindeki mutlak ontolojik egemenliğini simgelediğini analiz eder; kıyamet bağlamında ise bu makam, insanın dünyadaki sahte özgürlük ve kendi kendine yeterlilik (istiğna) iddialarının bütünüyle çöktüğü, boyun eğilecek nihai otoriteyi temsil eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin muhataba yönelik "senin Rabbin" şeklinde bir aidiyet zamiriyle kullanılmasının, insanın varoluşsal kökenini hatırlatan sarsıcı bir ihtar niteliği taşıdığını ve sığınak arayışındaki insanın eninde sonunda kendi efendisinin huzuruna mecburen çıkarılacağını ifade ettiğini belirtir.

---

Mustekarr (الْمُسْتَقَرُّ)

İbn Fâris, bu kelimenin kökenini k-r-r olarak tespit eder ve bu yapının asıl anlamının "bir yerde sabit kalmak, yerleşmek, sebat etmek ve hareketsizlik" olduğunu belirtir. İstikrar ve karar kavramlarının da bu kökten türediğini, hareketin ve savrulmanın zıddı olan mutlak ve kalıcı bir duruşu ifade ettiğini söyler. Râgıb el-İsfahânî, "mustekarr" kelimesinin bir varlığın hareketini tamamlayıp nihai olarak durduğu, karar kıldığı ve sabitlendiği mekân veya makam anlamına geldiğini açıklar. Ona göre, önceki ayetlerde dehşet içinde kaçacak yer arayan insanın panik halindeki savrulması, ancak ilahi huzurda mutlak bir sükûnet ve mecburi bir duruşla (mustekarr) son bulacaktır. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), kelimenin kalıbının ifade ettiği anlamsal derinliğe dikkat çekerek, bu kelimenin varoluşsal bir sarsıntıyı ve kaçışı (mefer) anlatan bir önceki ayetle tam bir edebi ve psikolojik tezat oluşturduğunu vurgular; "mustekarr", o başıboş kaçışın ilahi kudret eliyle cebri olarak durdurulması ve insanın hesap vermek üzere adeta mıhlanıp sabitlenmesidir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, bu ifadenin bir önceki ayette geçen sığınak (vezer) yokluğuyla doğrudan bağlantılı olduğunu; dünyevi sığınakları ve kaçış yolları tamamen elinden alınan insanın, zorunlu olarak demirleyeceği yegâne nihai durağın Allah'ın huzuru olduğunu belirttiğini ifade eder. Prof. Dr. Sadık Kılıç, "mustekarr" kavramını ontolojik bir çerçevede ele alarak, insanın dünyadaki tüm ontolojik güvensizliklerinin, yersiz yurtsuzluğunun ve kaçışlarının ahirette sona ereceğini, varlığın ancak kendi kaynağından gelen nihai hükümle yüzleştiğinde kaçınılmaz ve kalıcı durak noktasına ulaşacağını analiz eder.