Kâfirûn Sûresi, 5. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

وَلَٓا اَنْتُمْ عَابِدُونَ مَٓا اَعْبُدُۜ

[Türkçe Transkript]

Velâ entum ‘âbidûne mâ a’bud(u)

[Mâtürîdî]

"Siz de benim taptığıma tapmış değilsiniz."

---

Kâfîrûn sûresinde iki hususa işaret vardır. Birincisi sözünü ettiğimiz risâletin ispatı. İkincisi kâfirlerin, Resûlullah’ın dinlerine dönüş yapmasından ümit kesmelerinin gereğinin bildirilmesi ve bu konudaki arzularının ve emellerinin kesilmesinin ilânı. Ayrıca sûrede şu husus da vurgulanmaktadır ki Allah’a yönelik olarak ifa ettiği kullukta başkasını ortak kılan yahut O’na değil de Allah’a yaklaştıracağı ümidiyle başkasına ibadet eden kimse gerçekte O’na kulluk eden ve O’nun birliğini benimseyenin durumunda olmaz. Çünkü Mekke müşrikleri kendilerine şefaatçi olmaları ve Allah’a yaklaştırmaları ümidiyle putlara tapıyorlardı. Kâfırûn sûresi putatapıcılığın kendilerini Allah’a yaklaştırmadığını, onların muvahhit ve Allah’a kulluk eden bir durumda bulunmadıklarını haber vermiştir.

[Etimolog]

Âbidûn (عابدون)

İbn Fâris, ayın-be-dal kökünün temelinde zillet, yumuşaklık ve bir güce boyun eğme anlamlarının yattığını belirtir; bu kökten türeyen çoğul ism-i fâil formunun, bir otoriteye itaat etmeyi geçici bir eylemden çıkarıp kalıcı bir niteliğe, ayrılmaz bir varoluşsal kimliğe dönüştüren bir topluluğu ifade ettiğini kaydeder. Râgıb el-İsfahânî, "ubudiyyet" kavramının itaatin ve alçalmanın nihai noktası olduğunu belirterek, bu kelimenin isim cümlesi kalıbında ism-i fâil olarak kullanılmasının, muhatapların gelecekte de tevhidi bir kulluk eylemini gerçekleştirmeyeceklerine dair yapısal bir kesinliğe işaret ettiğini, ism-i fâilin eylemsizliği ve zamanlar üstü sabitliği yansıttığını açıklar. Toshihiko Izutsu, kelimenin Arap toplumundaki sosyal efendi-köle ilişkisinden soyutlanarak teolojik bir kavrama dönüşümüne dikkat çeker; bu özel formun, Mekkeli müşriklerin inanç dünyalarındaki donukluğu, tek tanrılı mutlak teslimiyet fikrine ontolojik olarak tamamen kapalı oluşlarını ve sahte ilahlara dayalı aidiyetlerini değişmez bir durum olarak sürdürmelerini semantik olarak kuşattığını ifade eder. Angelika Neuwirth, surenin genelindeki tekrarlı yapının erken Mekke döneminin litürjik formlarını yansıttığını öne sürerek, "âbidûn" kelimesinin bu tekrarlı kullanım bağlamında kesin bir sınır çizme, karşıt gruplar arasındaki aidiyet yoksunluğunu ritmik ve kategorik bir biçimde vurgulayarak dinsel kimlikleri nihai olarak ayrıştırma işlevi gördüğünü savunur. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin ayet bağlamındaki tekrarının salt edebi bir pekiştirmeden ibaret olmadığını, muhatapların gelecekte de şirk sisteminden vazgeçip tevhid eksenli bir kulluğa asla yanaşmayacaklarına dair teolojik bir ümitsizlik beyanı olduğunu ve şirk kimliğinin yapısal değişmezliğini ilan ederek uzlaşma kapılarını tamamen kapattığını vurgular.

---

A'budu (أعبد)

İbn Fâris, ayın-be-dal kökünün asıl manası olan boyun eğme ve kendini bir otoriteye tam anlamıyla teslim etme kavramlarına atıf yaparak, birinci tekil şahıs formundaki bu fiilin kişinin kendi hür iradesiyle yegane güce itaat etme ve yönelme eylemini tanımladığını belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "ubudiyyet" kavramının bu geniş ve şimdiki zaman kalıbındaki kullanımının, yalnızca failin anlık tapınma ritüellerini değil, varlığının tümünü kapsayan, geleceğe de uzanan kesintisiz, aktif ve bilinçli bir ilahi teslimiyet halini yansıttığını, kulluğun süreklilik arz eden dinamik boyutuna işaret ettiğini açıklar. Toshihiko Izutsu, fiilin bu formunun, İslam öncesi Arap toplumunun parçalı ve hiyerarşik şirk inancına karşı, sahte otoritelerden bütünüyle arınmış, yalnıza yaratıcı Allah'a yöneltilen saf ve tevhid temelli bir kulluk duruşunu ifade ettiğini kaydeder. Arthur Jeffery, kelimenin kökeni itibarıyla Sami dillerindeki "ebed" (köle) ve "bad" (hizmet etmek) kelimeleriyle akraba olduğunu hatırlatarak, Arapçadaki bu kullanımın dışarıdan ithal edilmiş bir kavram olmaktan ziyade, Ortak Sami dil mirasının Kur'an'ın devrimsel tevhidi mesajı içinde tek Yaratıcıya daimi bir kulluk sunma şeklinde özgün ve içselleştirilmiş yepyeni bir anlam kazandığını belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, bu fiilin surenin sonlarına doğru yinelenmesinin, Mekke'nin zorlu baskı ortamında şirk düzenine karşı girişilen mücadelenin ve tevhidi duruşun gelecekte de hiçbir şekilde esnemeyeceğine, hayatın bütün alanlarında sadece Allah'ın otoritesini tanımaya yönelik tavizsiz, eylemsel ve sürekli yönelişin ebediyen korunacağına dair kesin bir manifesto niteliği taşıdığını ifade eder.