Kamer Sûresi, 11. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

فَفَتَحْنَٓا اَبْوَابَ السَّمَٓاءِ بِمَٓاءٍ مُنْهَمِرٍۘ

[Türkçe Transkript]

Fefetahnâ ebvâbe-ssemâ-i bimâ-in munhemir(in)

[Mâtürîdî]

11-12. "Hemen göğün kapılarını bardaktan boşanırcasına inen bir yağmura açtık. Yerden de sular fışkırttık; derken sular önceden belirlenmiş bir iş için birleşti.”

---

Nuh Tufanı

Hemen göğün kapılarını bardaktan boşanırcasına inen bir yağmura açtık. Buradaki göğün kapılarını açtık sözü, muhtemelen üst taraftan kapıları açtık, senin üstünde gök vardır. Bunun yerle gök arasında olduğu nakledilen görülmeyen bir deniz olması da muhtemeldir. Yerden de sular fışkırttık, yani yerden kaynaklar fışkırttık. Burada Allah sanki şunu söylemektedir: Yukarıdan sular indirdik, aşağıdan da sular fışkırttık. Hemen göğün kapılarını açtık sözü, gerçekten gök kapılarını açıp oradan su indirmesi manasına da gelebilir, Allah Teâlâ'nın dilediği kişilere dilediği şekilde sular göndermesi mümkündür. En doğrusunu Allah bilir. Bardaktan boşanırcasına inen, yani bardaktan boşanırcasına dökülen sular indirdik. “Münhemir” (مُنْهَمِرٍ) kelimesine Ebû Ubeyde, hızlı dökülen ve çok fazla olan su anlamını verdi. İnsan çok ve çabuk konuştuğunda da aynı fiil kullanılır. Ebû Avsece şöyle dedi: Bu cümle göğün çok fazla yağmur yağdırması anlamına gelir.

Derken sular önceden belirlenmiş bir iş için birleşti. Burada Allah iki suyu birden; gökten inen su ile yerden çıkan su tesadüfen değil, bir takdir ve tedbir neticesinde birleşti. Başka bir âyette Cenâb-ı Hak aynı kelimeyi kullanarak şöyle buyurur: “Sonra mukadder olduğu üzere buraya geldin, ey Mûsâ!”. Yani Allah’ın takdiri olmadan değil, aksine O’nun takdiri ve tedbiri üzerine buraya geldin. İbn Mesûd (r.a.) tesniye sığasıyla “felteka’l-mâân” (فالتقى الماءان) diye okudu, “alâ emrin kad kudir” (عَلَى أَمْرٍ قَدْ قُدِرَ) cümlesine bazıları, onların boğulmaları için takdir edilen su anlamını verdi, çünkü onlar inkârcı idiler. Bazıları da buna, yarısı yeryüzünün kaynaklarından, yarısı da gökten inenlerden olmak üzere yeterli miktarda su mânasını verdi. Bu ibarenin aslı söylediğimiz gibidir. En doğrusunu Allah bilir.

[Etimolog]

Fetahna (فَتَحْنَا)

İbn Fâris, f-t-h kökünün temel anlamının kapalılığı gidermek ve bir şeyi açmak olduğunu belirtir. Bu kökün aynı zamanda iki taraf arasında hüküm vermek ve zafer kazanmak anlamlarına da geldiğini ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, fethin hem fiziksel bir engeli kaldırmak hem de manevi bir kapalılığı gidermek (rahmet kapılarının açılması gibi) anlamında kullanıldığını söyler. Ayetteki "gök kapılarının açılması" ifadesinin, ilahi müdahalenin ve takdirin önündeki engellerin tamamen kalkmasını simgelediğini vurgular. Mustafa Öztürk, kelimenin burada ilahi iradenin sarsıcı bir şekilde tecelli etmesini ve varlığın olağan akışının dışına çıkan bir "kapı açılmasını" ifade ettiğini belirtir.

---

Abvâbe (أَبْوَابَ)

İbn Fâris, b-v-b kökünün bir şeye giriş yeri, yol ve bir şeyi bölümlere ayırmak anlamına geldiğini söyler. Râgıb el-İsfahânî, "bab"ın (kapı) çoğulu olan bu kelimenin, bir şeyin dışı ile içi arasındaki geçiş noktasını temsil ettiğini belirtir. Gök için "kapılar" tabirinin kullanılmasının, ilahi emrin iniş yollarını ve kozmik düzenin belirli kanallarını ifade ettiğini vurgular. Arthur Jeffery, kelimenin genel Sami dillerinde (Aramice ve İbranice "bâb") ortak bir köke sahip olduğunu, Kur'an'da ise hem fiziksel hem de metaforik anlamda geniş bir kullanım alanı bulduğunu belirtir. Mustafa Öztürk, kelimenin burada göğün sanki maddesel kapıları varmışçasına açılmasını, yani yağmurun muazzam bir bolluk ve hızla inişini tasvir eden bir imge olduğunu ifade eder.

---

Es-Semâi (السَّمَاءِ)

İbn Fâris, s-m-v kökünün temel anlamının yükseklik, bir şeyin üstü ve yücelik olduğunu belirtir. Kişinin üzerinde bulunan her şeye "sema" denilebileceğini, bu yönüyle kelimenin bir yön ve konum bildirdiğini ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, semanın yerin zıttı olarak her türlü yüksekliği ve gök cisimlerinin içinde bulunduğu mekanı temsil ettiğini söyler. Arthur Jeffery, kelimenin Sami dillerinde (İbranice "şamâyim", Süryanice "şmayâ") çok köklü bir geçmişi olduğunu ve evrenin üst katmanlarını nitelediğini belirtir. Toshihiko Izutsu, Kur'an kozmolojisinde semanın ilahi emirlerin indiği ve kozmik düzenin idare edildiği bir "üst dünya" olarak semantik bir ağırlığa sahip olduğunu savunur. Mustafa Öztürk, kelimenin burada özellikle yağmurun kaynağı olan atmosferik tabakayı ve ilahi kudretin tecelli ettiği yüce katmanı imlediğini belirtir.

---

Mâin (مَاءٍ)

İbn Fâris, m-v-h kökünün sıvı olan, akan ve hayatın devamını sağlayan her türlü madde anlamına geldiğini belirtir. Kelimenin aslen saflık ve akışkanlık barındırdığını vurgular. Râgıb el-İsfahânî, suyun (mâ) hayatın aslı ve ilahi bir lütuf olduğunu, ancak bağlama göre hem bir rahmet hem de bu ayette olduğu gibi bir azap aracına dönüşebileceğini söyler. Arthur Jeffery, kelimenin Sami dillerinde (Etiyopya dili - Ge'ez "may", İbranice "mayim") çok yaygın bir köke sahip olduğunu ve Kur'an'da biyolojik hayatın temel taşı olarak nitelendirildiğini belirtir. Mustafa Öztürk, suyun burada "belirsiz" (nekira) formda gelmesinin, onun miktarının ve niteliğinin alışılmışın dışında, muazzam ve korkutucu bir boyutta olduğunu hissettirdiğini ifade eder.

---

Munhemir (مُنْهَمِرٍ)

İbn Fâris, h-m-r kökünün bir şeyin bolca dökülmesi, suyun veya gözyaşının durmaksızın akması anlamına geldiğini ifade eder. Kelimenin özünde "boşanmak" ve "kesintisiz bir akış" anlamının bulunduğunu söyler. Râgıb el-İsfahânî, "munhemir" kelimesinin bir şeyin şiddetle ve kontrolsüzce dökülmesini nitelediğini, özellikle barajın yıkılması veya göğün boşalması gibi durumlarda tercih edildiğini belirtir. Mustafa Öztürk, kelimenin "sağanak halinde, sicim gibi yağan" veya "boşalan" anlamına geldiğini, Nuh tufanındaki yağmurun şiddetini ve sürekliliğini anlatan en etkili sıfatlardan biri olduğunu vurgular. Sadık Kılıç, bu ifadenin tabiat kanunlarının bir nevi "patlamasını" ve ilahi gazabın su suretinde kesintisiz bir şekilde yeryüzüne inmesini etimolojik olarak betimlediğini savunur.