Kalem Sûresi, 26. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

فَلَمَّا رَاَوْهَا قَالُٓوا اِنَّا لَضَٓالُّونَۙ

[Türkçe Transkript]

Felemmâ raevhâ kâlû innâ ledâllûn(e)

[Mâtürîdî]

26-27. "Bahçeyi gördüklerinde ise, 'herhalde yanlış yere gelmişiz' dediler; yok yok ürünü kaybetmişiz dediler."

---

Bahçeyi gördüklerinde ise 'herhalde yanlış yere gelmişiz' dediler. Yani yolumuzu şaşırmışız. Bahçe sahiplerine göre yollarını şaşırdıkları için mahsullerine ulaşamamışlar. Daha sonra yollarını şaşırmadıklarını, ancak işledikleri suçtan ötürü ürünlerin bereketinden mahrum bırakıldıklarını anladılar. Yaptıklarını hatırladılar, buna pişman oldular, boyun eğerek Cenâb-ı Hak'a yöneldiler, O da tövbelerini kabul etti. Buna göre “Şüphesiz biz vaktiyle bahçe sahiplerine belâ verdiğimiz gibi onlara da belâ verdik” âyeti bu anlamda olabilir: Yani “biz bahçe sahiplerine belâ verdik, onlar hatırlayıp tövbe ettiler ve böylece azapları kaldırıldı. Mekkeliler ise tövbe etmediler, bu sebeple de onlara Bedir gününün azabı geldi; tıpkı “Rab'lerine boyun eğmediler, tazarru ve niyazda da bulunmuyorlar” anlamındaki ilâhî beyanda olduğu gibi.

[Etimolog]

Raevhâ (رَأَوْهَا)

İbn Fâris bu kelimenin kökeni olan r-e-y kökünün temel etimolojik anlamının gözle görmek, bir şeyi fiziksel olarak algılamak olduğunu; ayrıca bu kökün zihinsel bir kanaate varmak ve bir şeyi kalp ile idrak etmek manalarına da geldiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî kökün "basar" (gözle görme) ve "basiret" (kalp ile görme) şeklindeki iki boyutuna dikkat çekerek, bu ayette bahçe sahiplerinin karşılaştıkları manzarayı önce gözleriyle fiziksel olarak müşahede ettiklerini, ardından bu görüntünün yarattığı şokla acı gerçeği bütünüyle idrak ettiklerini ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk bu fiilin ayetteki bağlamını değerlendirirken, görkemli bir hasat bekleyen kişilerin simsiyah bir küle dönüşmüş bahçeyi gördükleri o travmatik anı tasvir ettiğini; görme eyleminin burada bir hayal kırıklığının ve sarsıcı bir uyanışın başlangıcı olduğunu vurgular.

---

Kâlû (قَالُوا)

İbn Fâris kelimenin dayandığı k-v-l kökünün temel etimolojik manasının ses çıkarmak, kelimeleri bir araya getirerek bir fikri beyan etmek ve söz söylemek olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî bu eylemin sadece dilden dökülen rastgele sesler değil, iradeyle ortaya konan bir hüküm ve itiraf olduğunu açıklayarak, bahçe sahiplerinin gördükleri manzara karşısında içine düştükleri şaşkınlığı ve hatayı kabullenişlerini ifade eden kolektif bir seslenişi nitelediğini belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk bu kelimenin, sinsi planlar yapan ve gizlice fısıldaşan kişilerin artık gerçeğin ezici ağırlığı altında yüksek sesle itirafta bulunmak zorunda kaldıkları o psikolojik kırılmayı temsil ettiğini ifade eder.

---

Dâllûn (لَضَالُّونَ)

İbn Fâris kelimenin türediği d-l-l kökünün temel etimolojik anlamının doğru yoldan sapmak, hedefi kaybetmek ve bir şeyin içinde yitip gitmek olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî bu kavramın hem fiziksel olarak yolunu şaşırmayı hem de manevi olarak haktan uzaklaşmayı karşıladığını; ayette bahçe sahiplerinin ilk şok anında "galiba yanlış yere geldik, bu bizim bahçemiz değil" şeklindeki tereddütlerini ve aynı zamanda ahlaki bir sapma içinde olduklarına dair örtük bir itiraflarını barındırdığını açıklar. Toshihiko Izutsu Kur'an'ın anlamsal dünyasında dalalet kavramının hidayetin tam zıddı olduğunu hatırlatarak, buradaki kullanımın sadece coğrafi bir yön şaşırması değil, aynı zamanda mülkiyet ve rızık konusundaki temel bir inanç sapmasının itirafı olduğunu vurgular. Prof. Dr. Mustafa Öztürk kelimenin ayetteki ironik gücüne dikkat çekerek; yoksullara giden yolu kapatmaya çalışanların şimdi hem bahçelerinin yolunu hem de kendi ahlaki pusulalarını kaybettiklerini bizzat ikrar ettiklerini, bu kelimenin hem "yoldan sapanlar" hem de "hüsrana uğrayanlar" manalarını bir arada taşıdığını aktarır.