Kalem Sûresi, 21. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

فَتَنَادَوْا مُصْبِح۪ينَۙ

[Türkçe Transkript]

Fetenâdev musbihîn(e)

[Mâtürîdî]

21. "Sabahleyin birbirlerine şöyle seslendiler:"

22. "Eğer devşirecekseniz erkenden tarlanızın başına gidin."

23. "Derken yola koyuldular, birbirlerine şöyle fısıldıyorlardı:"

24. "Aman, orada bugün hiçbir yoksul yanınıza sokulmasın."

---

Derken yola koyuldular, birbirlerine şöyle fısıldıyorlardı. “Yetehâfetûne” (يَتَخَافَتُونَ) “kendi aralarında fısıldaşıyorlardı” demektir. Fısıldaşmaları, fakirler farketmesin diye birbirlerinden hızlı yürümelerini veya fakirlerin uyandıkları vakit gelmeden evlerinden çıkıp ve aceleyle yürümelerini istemek amacına yönelik olabilir.

[Etimolog]

Tenâdev (فَتَنَادَوْا)

İbn Fâris bu kelimenin dayandığı n-d-y kökünün temel etimolojik anlamının seslenmek, nida etmek ve bir toplulukta sesini duyurmak olduğunu; bu kökten türeyen "nâdî" kelimesinin ise kişilerin bir araya gelip karşılıklı konuştuğu meclis anlamına geldiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî kökün yüksek sesle yapılan çağrıyı ifade ettiğini, ayetteki karşılıklı seslenişin (tefâül kalıbı) bahçe sahiplerinin sabahın ilk ışıklarıyla birbirlerini uyandırma ve planlarını icra etme yolundaki fikir birliğini yansıttığını açıklar. Toshihiko Izutsu kelimenin semantik yapısının cahiliye toplumundaki grup dayanışmasıyla örülü olduğunu, ancak ayette bu dayanışmanın ilahi bir sınamaya karşı yürütülen cahilce bir kararlılığı simgelediğini ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk bu fiilin, bahçe sahiplerinin henüz başlarına gelen felaketten habersiz bir şekilde sergiledikleri o kolektif hırsı ve sabahın sessizliğini bozan sinsi dayanışmalarını tasvir ettiğini aktarır.

---

Musbihîn (مُصْبِحِينَ)

İbn Fâris kelimenin kökeni olan s-b-h kökünün temel anlamının sabah vaktine girmek, şafak aydınlığına erişmek ve kızıllaşmak olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî eylemin sabah vaktini bir başlangıç noktası olarak seçmeyi ifade ettiğini, buradaki "sabahlayanlar" vurgusunun bahçe sahiplerinin yoksullardan kaçmak için henüz ortalık ağarmadan harekete geçme hırslarını nitelediğini açıklar. Prof. Dr. Mustafa Öztürk kelimenin bağlamdaki işlevini değerlendirirken, bu vaktin özellikle seçildiğini, zira yoksulların henüz uykuda olduğu en uygun zaman dilimi olduğunu vurgular; ancak bu sabahın onlar için bir hasat sabahı değil, bahçenin yanıp kül olmuş gerçeğiyle yüzleşme sabahı olduğunu ifade eder.