Hümeze Sûresi, 4. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

كَلَّا لَيُنْبَذَنَّ فِي الْحُطَمَةِۘ

[Türkçe Transkript]

Kellâ(s) leyunbeżenne fî-lhutame(ti)

[Mâtürîdî]

3. "O, malının kendisini sonsuzca yaşatacağını zanneder."

4. "Hayır! Andolsun ki o, hutameye atılacaktır."

5. "Nedir o hutame bilir misin?"

---

O, malının kendisini sonsuzca yaşatacağını zanneder. Bu İlâhî beyan iki şekilde yorumlanabilir: Birincisi: Gerçek anlamda olmasıdır. Kişi kendi ruh dünyasında, malları var olduğu sürece var olmaya devam eder. Çünkü görünüşte varlığının malları sayesinde devam ettiğini düşünür de Allah’ın kendisine verdiği malların rızkı olduğu fikri onda yerleşir. İnsan rızkının tamamını tüketene kadar yaşar. Mademki böyledir, şu halde uzun yaşamak için çok mal biriktirmek gerekir. İkincisi ise bir zan ve kuruntu halinde olmasıdır. Sanki şöyle demiş gibidir: Malının ömrünü uzatacağını zanneden kişi mal topladı. Eğer birinci yoruma göre olursa o takdirde “hayır” anlamındaki “kellâ” (كَلَّا) kelimesi ona bir reddiye olur. Yani iş onun kendi içinde kurduğu gibi değildir. Eğer ikinci yorum esas alınırsa o takdirde ona cezanın gerekeceğini bildirmek için bir başlangıç cümlesidir.

Andolsun ki o hutameye atılacaktır. Denildi ki: Hutame cehennem kapılarından biridir. Ateşin sıfatı olduğu da söylenmiştir. “Hatm” (حَطْم) kelimesi kırmak demektir. Sanki şöyle demiş gibidir: Kâfirlerin azap gördüğü ateş, onların kemiklerini kırar ve un ufak eder.

[Etimolog]

Yunbezenne (يُنْبَذَنَّ)

İbn Fâris, kelimenin n-b-z (nun, be, zel) kökünden geldiğini, temel anlamının bir şeyi değersiz, ehemmiyetsiz veya kusurlu bularak bir kenara fırlatmak, atmak olduğunu belirtir. Bu kök, atılan nesnenin hiçbir kıymetinin kalmadığını ima eder. Râgıb el-İsfahânî, "nebez" eyleminin bir şeyi umursamadan, itibar etmeden ve hor görerek fırlatmak anlamına geldiğini, ayetteki vurgulu kullanımın ise bu kişinin dünyadaki kibrine rağmen ahirette hiçlik seviyesine indirilerek ateşe atılacağını simgelediğini açıklar. Toshihiko Izutsu, kelimeyi Kur'an'ın ahlaki terminolojisi içinde değerlendirerek, bunun toplumsal statüsüne güvenen bireyin ilahi irade karşısında nasıl bir "atık" muamelesi göreceğinin dilsel bir tasviri olduğunu ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, buradaki fiilin ifade ettiği "atılma" eyleminin, dünyada kendisini yeryüzünün hakimi sanan zengin aristokratın onurunun kırılmasını ve aşağılanmasını temsil eden dramatik bir son olduğunu vurgular.

---

Hutame (الْحُطَمَة)

İbn Fâris, kelimenin h-t-m (ha, tı, mim) kökünden geldiğini ve asıl anlamının bir şeyi kırmak, ufalamak, parçalara ayırmak olduğunu belirtir. Özellikle kuru ve gevrek nesnelerin kırılması için kullanılır. Râgıb el-İsfahânî, "hutame" isminin mübalağa kalıbında olduğunu ve önüne gelen her şeyi, kemikleri ve ruhları bile kırıp geçiren, ezen, ufalayan bir ateşi tanımlamak için kullanıldığını analiz eder. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), kelimenin seçilişindeki fonetik sertliğe dikkat çekerek, bu ismin mal biriktirerek kendisini dokunulmaz sanan kişinin o katı ve kibirli yapısının nasıl paramparça edileceğini tasvir ettiğini belirtir. Toshihiko Izutsu, bu kavramın sadece fiziksel bir yanmayı değil, aynı zamanda insanın sahte büyüklük hissini ezip geçen bir güç ve yıkım sembolü olduğunu ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin Mekke toplumundaki "mal mülk ile var olma" anlayışına karşı, o malın koruyamadığı ve aksine her şeyi un ufak eden bir cezayı betimlediğini vurgular. Prof. Dr. Sadık Kılıç, "hutame"nin insanı sadece yakan değil, onun varlık iddiasını kökten sarsan ve onu atomlarına kadar parçalayan psikolojik ve varlıksal bir kuşatılmışlık hali olduğunu analiz eder.