Hâkka Sûresi, 49. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

وَاِنَّا لَنَعْلَمُ اَنَّ مِنْكُمْ مُكَذِّب۪ينَ

[Türkçe Transkript]

Ve-innâ lena’lemu enne minkum mukeżżibîn(e)

[Mâtürîdî]

"İçinizde onu yalan sayanlar bulunduğunu şüphesiz bilmekteyiz."

---

İçinizde onu yalan sayanlar bulunduğunu şüphesiz bilmekteyiz; yani âyetlerimizi ve peygamberlerimizi yalanlayanları; ama size mühlet vermekteyiz. Bu ilâhî beyan, “Eğer Peygamber bize atfen bazı sözler uydurmuş olsaydı” meâlindeki âyetle bağlantılıdır. Cenâb-ı Hak, âyetlerini ve peygamberlerini yalan saymalarına rağmen onlara mühlet verdiğini ve cezalandırmada acele etmediğini beyan etmektedir. Ama Allaha atfen sözler uyduran kimse peygamber olsaydı onun kökünü kazır ve can damarını koparırdı. Bunun sebebi -daha önce belirttiğimiz gibi- Allah'ın seçkin kulları emrine aykırı hareket ettikleri takdirde azabının düşmanlarına nazaran başlarına daha hızlı gelmesinden dolayıdır. “İçinizde (onu) yalan konuşmakla itham edenlerin bulunduğunu şüphesiz bilmekteyiz” meâlindeki âyette “yalancılıkla itham edenlerin” münafıklar olması da mümkündür. Çünkü onlar dilleri ile Hz. Peygamber'e uyum gösterisinde bulunurken kalpleri ile ona muhalefet edip yalancılıkla itham ediyorlardı. Bu yorum, münafıklarla ilgili olurken birincisi yalanlamayı açıktan yapan kâfirlere yönelik olmuştur.

[Etimolog]

Ve innâ (وَإِنَّا)

Râgıb el-İsfahânî, "inne" edatının bir haberi pekiştirmek ve zihindeki tereddütleri gidermek için kullanılan bir vurgu (te'kid) aracı olduğunu, sonundaki "nâ" zamirinin ise ilahi azamet ve kudretin bu bilgi üzerindeki mutlak otoritesini ifade ettiğini aktarır. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, bu yapının Allah'ın kendi varlığını ve bilgisini bir "özne" olarak öne çıkardığını, müşriklerin yalanlamalarına karşı ilahi bir müdahale ve sarsılmaz bir kararlılık tonu barındırdığını tahlil eder.

---

Lena’lemu (لَنَعْلَمُ)

İbn Fâris, a-l-m kökünün bir şeyi diğerinden ayıran işaret, alamet ve bir nesneyi tüm yönleriyle kavrayıp bilmek anlamlarına geldiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "ilm" (bilgi) kavramının bir şeyin hakikatini eksiksiz idrak etmek olduğunu, fiilin başındaki vurgulu "lam" harfinin (lam-ı müzahlaka) bu bilginin kesinliğini ve her türlü şüphenin üzerinde olduğunu nitelediğini aktarır. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın semantik yapısında Allah'ın "bilmesi" eyleminin sadece zihni bir süreç değil, aynı zamanda mülk ve otorite sahibi olanın her şey üzerindeki mutlak kontrolünü ve farkındalığını temsil eden teolojik bir güç gösterisi olduğunu tahlil eder. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), kelimenin başındaki "le" harfinin yarattığı ani vurgu ile geniş zaman (muzari) kipinin sağladığı sürekliliğin, ilahi bilginin her an aktif olduğunu ve inkarcıların her adımını kuşattığını akustik bir ihtişamla sunduğunu belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, fiilin çoğul formda (biz biliriz) gelmesinin, Allah'ın bilgisinin büyüklüğünü ve bu bilginin hesap günü bir yaptırıma dönüşeceği gerçeğini muhataba ihtar eden sarsıcı bir üslup olduğunu vurgular.

---

Mukezzibîn (مُكَذِّبِينَ)

İbn Fâris, k-z-b kökünün sözlükte sıdk (doğruluk) kavramının zıddı olarak gerçeğe aykırı konuşmak, hakikati örtmek ve bir haberi asılsız çıkarmak anlamlarına geldiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "tekzib" eyleminin sadece yalan söylemek değil, kendisine sunulan ilahi hakikati kasten ve inatla reddetmek, onu "yalan" olarak yaftalama cüretini göstermek olduğunu ifade eder. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın ahlaki-semantik alanında "mukezzib" kavramının, vahye karşı bilinçli bir savaş açan, kalbi ve zihni hakikate tamamen kapanmış olan "inkarcı tipolojiyi" temsil eden merkezi bir terim olduğunu tahlil eder. Angelika Neuwirth, erken Mekke dönemi eskatolojik metinlerinde bu sıfatın, peygamberin mesajını "eskilerin masalları" diyerek değersizleştirmeye çalışan muhatap kesimi nitelemek üzere kurgulanan polemikçi bir kimlik inşası olduğunu savunur. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin ism-i fâil formunda ve çoğul olarak gelmesinin, yalanlamanın bu kişilerde bir seciye, bir kimlik ve kolektif bir tavır haline geldiğini, ilahi bilginin de doğrudan bu bilinçli düşmanlığı hedef aldığını vurgular.