Bürûc Sûresi, 13. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

اِنَّهُ هُوَ يُبْدِئُ وَيُع۪يدُۚ

[Türkçe Transkript]

İnnehu huve yubdi-u ve yu’îd(u)

[Mâtürîdî]

"Kuşku yok ki başta yaratan da sonra tekrar yaratacak olan da Odur."

---

Bazıları şöyle dediler: O azabı başlatır sonra yeniler. Kimi de yaratmayı ilkten yapar sonra da öldürdükten sonra tekrar dirilterek yeniler, dedi.

[Etimolog]

Yübdiü (يبدئ)

İbn Fâris, b-d-e kökünün bir şeye ilk kez başlamak, bir işin başlangıcını oluşturmak ve öncelik kazanmak anlamlarına geldiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "ibdâ" kelimesinin bir şeyi örneği ve maddesi olmaksızın yaratmak anlamına geldiğini ifade ederek, bu ayette yaratılış sürecinin ilahi bir başlangıçla tetiklendiğini vurgular. Toshihiko Izutsu, bu fiilin Kuran'daki ontolojik yaratılış doktrininin ilk aşamasını temsil ettiğini, yokluktan varlığa çıkışın mutlak başlangıç noktasını işaret ettiğini analiz eder. Aisha Abdurrahman (Bintü’ş-Şâtı), fiilin geniş zaman kalıbıyla seçilmesinin yaratılışın her an yenilenen ve devam eden bir başlangıç süreci olduğunu gösteren edebi bir incelik olduğunu savunur. Celaleddin el-Suyuti, ayetteki bu fiilin yaratılışın başlangıcına dair mutlak otoriteyi ifade ettiğini ve kendisinden sonra gelen zıt anlamlı fiille birlikte ilahi kudretin tamlığını gösterdiğini belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin hem evrensel çapta ilk varoluşu hem de her bir canlı türünün hayata ilk adımını kapsayan kapsayıcı bir başlangıç eylemini nitelediğini ifade eder. Prof. Dr. Sadık Kılıç, metafizik boyutta bu başlangıcın, varlığın ilahi kaynaktan zuhur etme anını niteleyen temel bir eylem olduğunu belirtir.

---

Yüîdü (يعيد)

İbn Fâris, a-v-d kökünün bir şeye geri dönmek, bir süreci başa sarmak ve bir şeyi eski konumuna veya durumuna getirmek anlamlarını taşıdığını ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, "iâde" kavramının bir şeyi yok olduktan sonra tekrar varlık sahasına döndürmek anlamına geldiğini, ayette bu fiilin doğrudan yeniden diriliş ve ahiret boyutuna telmih yaptığını açıklar. Toshihiko Izutsu, yübdiü ve yüîdü fiillerinin bir arada kullanılmasının, varlığın ilahi bir döngü içerisinde olduğunu, her başlangıcın bir sonu ve her sonun da ilahi iradeyle yeni bir başlangıca sahip olduğunu analiz eder. Aisha Abdurrahman (Bintü’ş-Şâtı), başlangıç ve dönüş fiillerinin birleştirilmesinin, Allah'ın mutlak hakimiyetinin zamanın iki ucunu da kuşattığını gösteren sarsıcı bir üslup özelliği olduğunu savunur. Celaleddin el-Suyuti, bu iki fiil arasındaki tezat (tıbâk) ilişkisinin, ilahi fiillerin eksiksizliğini ve yaratmanın sürekliliğini ifade eden beliğ bir anlatım tarzı olduğunu belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, bu kelimenin özellikle ahiret inancı bağlamında, ilk kez yaratanın tekrar yaratmaya da muktedir olduğu mantığını vurguladığını ve inkar edenlere karşı rasyonel bir delil sunduğunu ifade eder.