Bürûc Sûresi, 12. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

اِنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَد۪يدٌۜ

[Türkçe Transkript]

İnne batşe rabbike leşedîd(un)

[Mâtürîdî]

"Şüphesiz Rabb'inin yakalaması pek müthiştir."

---

Yani Rabb’inin intikam almak üzere yakalaması, azap gören için çok şiddetli olur. Bu, şu İlâhî beyan gibidir: “Rabb’in, zulme sapan toplulukları yakaladığında işte böyle yakalar! Şüphesiz onun cezalandırması pek elem vericidir, pek çetindir!”

[Etimolog]

Batşe (بطش)

İbn Fâris, b-t-ş kökünün bir şeyi güç, şiddet ve kahırla yakalamak, eline geçirmek anlamına geldiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, bu kelimenin özellikle cezalandırmak amacıyla yapılan sert ve güçlü müdahaleyi tanımladığını, "batşe-i kübrâ" tamlamasında olduğu gibi en büyük ve sarsıcı yakalayışı ifade etmek için kullanıldığını aktarır. Toshihiko Izutsu, Kuran'ın güç terminolojisinde bu kelimenin, ilahi adaletin tecelli ettiği andaki karşı konulamaz ve ezici fiziksel-manevi gücü temsil ettiğini, zalimlerin tüm savunma mekanizmalarını boşa çıkaran bir "ilahi pençe" imgesi sunduğunu analiz eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin Arap dilindeki kullanımının, bir otoritenin suçluyu kıskıvrak yakalayıp etkisiz hale getirmesini çağrıştırdığını, ayetteki bağlamın ise hendek ashabı gibi zalimlerin ilahi intikamdan asla kurtulamayacaklarını vurguladığını ifade eder.

---

Rabb (رب)

İbn Fâris, r-b-b kökünün bir şeyi sahiplenmek, onu düzene koymak, eksiklerini gidermek ve bir aşamadan diğerine taşıyarak olgunlaştırmak anlamlarına geldiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, kelimenin "terbiye" köküyle olan bağına dikkat çekerek, mahlukatı her an gözetip onları varlık gayelerine uygun şekilde yöneten mutlak iradeyi temsil ettiğini açıklar. Arthur Jeffery, kelimenin etimolojik olarak Fenikeceden İbraniceye ve oradan Aramiceye (Rabbâ) uzanan geniş bir Sami mirasına sahip olduğunu, "efendi, usta, büyük" anlamlarını barındırarak Arapçaya üstün otoriteyi nitelemek üzere girdiğini analiz eder. Toshihiko Izutsu, Kuran'da Rabb kelimesinin, kuluyla sürekli iletişim halinde olan, onun üzerinde mutlak tasarruf hakkı bulunan ve her an müdahil olan "dinamik bir Tanrı" tasavvurunu yansıttığını belirtir. Prof. Dr. Sadık Kılıç, Rabb sıfatının bu ayetteki batş (yakalayış) eylemiyle yan yana gelmesinin, ilahi otoritenin sadece koruyan değil, aynı zamanda nizamı bozanları şiddetle cezalandıran adil bir yönetici olduğunu gösterdiğini ifade eder.

---

Şedid (شديد)

İbn Fâris, ş-d-d kökünün temelinde bir şeyi sıkıca düğümlemek, kuvvetlendirmek ve sağlamlaştırmak anlamının yattığını, yumuşaklığın zıddı olan her türlü sertliği ifade ettiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, bir halin veya eylemin şiddet ve yoğunluk bakımından zirve noktasını nitelediğini, bu ayette ise ilahi yakalayışın (batş) hiçbir gevşeklik kabul etmeyen, son derece sarsıcı ve dayanılmaz doğasını vurguladığını aktarır. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, şedid vasfının cezanın kalitesini ve yoğunluğunu ifade ettiğini, böylece zalimlere yönelik uyarının tonunun en üst seviyeye çıkarıldığını, bu sertliğin ilahi izzetin bir gereği olarak sunulduğunu analiz eder.