Bürûc Sûresi, 2. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

وَالْيَوْمِ الْمَوْعُودِۙ

[Türkçe Transkript]

Velyevmi-lmev’ûd(i)

[Mâtürîdî]

"Vâdedilmiş güne,"

---

Denildi ki: Vâdedilmiş günden maksat kıyâmet günüdür. “Vâdedilmiş” denilmesinin sebebi, o günde öncekilerin ve sonrakilerin bir araya toplanacağı vâdinin yapılmasıdır. Ayrıca her ne kadar aslında her ne kadar inkâr etseler de o güne yemin etti. Çünkü onlara kıyâmete dair kesin deliller getirdi ve onu kabul etmelerini gerekli kıldı. Denildi ki vâdedilmiş gün gelecek olan ve vâdedilen rızık ve başka karşılıkları içeren her bir gündür. En doğrusunu Allah bilir.

[Etimolog]

Yevm (اليوم)

İbn Fâris, y-v-m kökünün temel olarak güneşin doğuşundan batışına kadar geçen zaman dilimini, yani gündüzü ifade ettiğini, ancak genel anlamda mutlak bir zaman kesitini belirtmek için de kullanıldığını ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, kelimenin belirli bir an veya geniş bir dönem anlamına gelebileceğini, bu ayette sıradan bir takvim gününden ziyade, gerçekleşmesi kesin olan ve sınırları ilahi iradeyle belirlenmiş büyük hesap gününü işaret ettiğini vurgular. Arthur Jeffery, kelimenin Arapçaya dışarıdan girmiş bir alıntı olmadığını, İbranicedeki yom ve Süryanicedeki yavma gibi formlarıyla tüm Sami dil ailesinin en temel ve kadim ortak sözcüklerinden biri olduğunu belirtir. Toshihiko Izutsu, Kuran'ın eskatolojik dünya görüşünde yevm kelimesinin, özellikle kıyamet bağlamında kullanıldığında dünyevi ve kozmik zamanın askıya alındığı, ilahi adaletin tecelli edeceği mutlak ve sarsıcı bir zaman boyutuna dönüştüğünü analiz eder.

---

Mev'ud (الموعود)

İbn Fâris, v-a-d kökünün asıl anlamının birine gelecekte bir iyilik veya kötülük ulaştıracağına dair söz vermek olduğunu belirtir ve mev'ud kelimesinin bu kökten türeyen ism-i mef'ul yapısıyla hakkında kesin söz verilmiş olan şey veya zaman anlamına geldiğini aktarır. Râgıb el-İsfahânî, vaad kökünün mutlak kullanımda genellikle hayır ve iyilik için, vaîd formunun ise tehdit için kullanıldığını açıklar; bu ayetteki mev'ud kelimesinin ise iyi ve kötü herkesi kapsayacak şekilde, gerçekleşeceğine dair ilahi teminat verilmiş olan o büyük günün kaçınılmazlığını vurgulayan bir sıfat işlevi gördüğünü detaylandırır. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin kök anlamından hareketle, buradaki mev'ud vasfının eskatolojik bir bildirim olduğunu, ilk muhatapların zihin dünyasında Allah'ın vaadinden asla dönmeyeceği inancını pekiştirerek hesap ve ceza gününün kesinliğini tarihsel bir gerçeklik algısıyla sunduğunu ifade eder.