Tweet
سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَۙ
-
-
Sened’u-zzebâniye(te)
-
17. "O hemen taraftarlarını toplantı yerine çağırsın."
18. "Biz de zebanileri çağıracağız!"
O hemen taraftarlarını toplantı yerine çağırsın. Yani Hz. Peygambere (a.s.) yapmayı tasarladığı suikast girişiminde kendisine yardımda bulunmak için meclisini toplasın, avanelerini yardıma çağırsın. Biz de onu defetmek için zebânileri çağıracağız. Baksın bakalım tasarladığı suikastı yapmaya güç yetirebilecek mi?!
Bunun dünyada olması muhtemeldir. Belirtildiği gibi o Bedirde gebertilmişti. Zebânilerle bu engelleyiciyi savma işinin âhirette gerçekleşmesi de mümkündür. Onlara zebâni denilmesi cehennemlikleri cehenneme itmelerinden ötürüdür. Denildi ki: “Zebâniye” cehennem görevlileri demektir. Tekili “zibniye” gelir. “en-Nâdî” meclis demektir, ancak maksat orada olanlardır.Yorum
-
Ned'u (نَدْعُ)
İbn Fâris, d-a-v kökünün temelinde "seslenmek ve birini bir yöne doğru çağırmak" anlamının olduğunu belirtir; fiilin buradaki çoğul formu (Biz çağıracağız), ilahi kudretin ve emrin kesinliğini ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, bu fiilin bir yardım talebinden ziyade, mutlak bir emir ve hükmün icrası için görevlileri hazır etme manasında olduğunu vurgular. Arthur Jeffery, d-v-a kökünün Sami dillerindeki ortak yapısına (Aramice ve Süryanicedeki çağrı formlarına) dikkat çekerek, bu ayetteki kullanımın bir "meydan okuma" ve "hüküm infazı" bağlamında gerçekleştiğini belirtir. Toshihiko Izutsu, fiilin buradaki kullanımını ilahi otoritenin "emreden" ve "sevk eden" yönüyle analiz eder; inkarcının önceki ayette geçen cılız kabilevi çağrısına (nadiyehu) karşılık, Allah'ın mutlak ve sarsıcı çağrısını temsil ettiğini ifade eder. Gabriel Said Reynolds, "çağırmak" eyleminin bu bağlamda ilahi bir yargılama sürecinin (mahkeme) başlangıcı olarak görülebileceğini, peygamberin karşısındaki güce karşı mutlak bir kozmik gücün göreve çağrılmasını simgelediğini belirtir.
Zebâniye (الزَّبَانِيَةَ)
İbn Fâris, z-b-n kökünün temel anlamının "itelemek, şiddetle itmek ve çarpmak" olduğunu belirtir. Yavrusunu emzirmeyi reddedip iten deveye "zebun" denmesi gibi, bu varlıkların da suçluları ateşe şiddetle itip kakmaları sebebiyle bu ismi aldıklarını ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, bu kelimenin azap meleklerini niteleyen bir isim olduğunu ve onların "itme/kakma" eylemindeki sertliklerinin etimolojik kökenle uyumlu olduğunu vurgular. El-Cevâlîkî, bu kelimenin çoğul bir form olduğunu ve Kur'an'da azap meleklerini ifade etmek için teknik bir terim olarak kullanıldığını belirtir. Celaleddin el-Suyuti, bazı dilbilimcilerin bu kelimenin Arapçaya dışarıdan girmiş olabileceğine dair görüşlerini aktarır. Arthur Jeffery, kelimenin Arapça z-b-n kökünden türetilmesine dair klasik açıklamaların dilbilimsel açıdan zorlama olabileceğini savunur; bunun yerine Süryanicedeki "shabbāyā" (esir alanlar, tutuklayanlar) veya "zabbāyē" (polis memurları/güvenlik güçleri) kelimelerinden ödünç alınmış olabileceğini detaylıca analiz eder. Theodor Nöldeke, kelimenin kökenini Süryanicedeki "şabbatya" (gardiyanlar/yakalayanlar) formuyla ilişkilendirerek, geç antik dönemdeki "ilahi infazcılar" tasavvurunun dilsel bir yansıması olduğunu belirtir. Christoph Luxenberg, Süryani-Arami köken tezi bağlamında, kelimenin doğrudan "esir alanlar" veya "silahlı muhafızlar" (zabbâyâ) anlamına gelen Süryanice köklerle bağlantılı olduğunu ileri sürer. Angelika Neuwirth, Zebâniye kavramını, o dönemdeki kıyamet ve ahiret literatüründeki "cezalandırıcı melekler" imgesiyle birleştirir ve kelimenin bu tarihsel-kültürel havzadaki korkutucu gardiyan figürlerini temsil ettiğini ifade eder. Gabriel Said Reynolds, Süryanice Hıristiyan literatüründe günahkarları yakalayıp cezalandıran melekler/varlıklar için kullanılan "shabbāyē" terimiyle Zebâniye arasındaki fonetik ve semantik benzerliğe dikkat çekerek, kelimenin bu gelenekten süzüldüğünü savunur. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin etimolojisindeki "itme/kakma" (z-b-n) manasının, ayetteki bağlamla tam bir uyum içinde olduğunu, azap meleklerinin suçluları zilletle ateşe sürüklemesini görselleştirdiğini analiz eder.
Yorum
Yorum