Abese Sûresi, 32. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

مَتَاعاً لَكُمْ وَلِاَنْعَامِكُمْۜ

[Türkçe Transkript]

Metâ’an lekum veli-en’âmikum

[Mâtürîdî]

31. "Meyveler ve çayırlar;"

32. "Sizin ve hayvanlarınızın yararlanması için."

---

"Ebb" ot ve çayır demektir. Allah Teâlâ bildiriyor ki bütün bunları, kendisi için değil insanların ve hayvanların yararlanması için yaratmıştır.

[Etimolog]

Metâan (مَتَاعًا)

Bu kelimenin kök harfleri mim, te ve ayın harfleridir. İbn Fâris, Mu'cem Mekâyîs el-Luga adlı eserinde bu kökün temel anlamının, bir şeyden bir süre yararlanıp sonra onun sona ermesi veya bir mesafenin sonuna ulaşılması olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât eserinde "metaa" kelimesinin, mutlak ve kalıcı bir faydayı değil, geçici, süreli ve yolculuk esnasında tüketilen azık kabilinden olan yararlanmayı ifade ettiğini; dünya hayatındaki tüm rızıkların bu "geçicilik" vasfıyla nitelendiğini açıklar. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın semantik dünyasında bu kavramı analiz ederken, insanın dünya üzerindeki varlığını sürdürmesi için kendisine tanınan kısıtlı lezzetler ile gerçek ve ebedi hayat arasındaki ontolojik farka vurgu yapmak için seçildiğini belirtir. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), kelimenin surenin bu bölümündeki edebi işlevine odaklanarak; gökyüzünden yağmurun indirilmesiyle başlayan ve topraktan çeşit çeşit bitkilerin fışkırmasıyla devam eden görkemli yaratılış sürecinin, insan için hayati bir "geçimlik" (metaa) ile sonuçlandığını, bunun ilahi şefkati yansıtan bir üslup olduğunu tahlil eder. Angelika Neuwirth, erken Mekke surelerinin yapısal analizinde, rızık listelerinin sonunda gelen bu kelimenin, sunulan tüm nimetlerin teolojik bir amaca, yani insanın yaşatılması ve imtihanına hizmet ettiğini mühürleyen bir sonuç vurgusu taşıdığını ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin ayetteki bağlamına işaret ederek; topraktan biten hububattan meyvelere kadar her şeyin insanın emrine sunulmuş birer istifade vasıtası olduğunu, bu geçimliklerin insanın nankörlüğüne karşılık sunulan en somut ilahi kanıtlar olduğunu ifade ettiğini aktarır.

---

En'âmikum (لِأَنْعَامِكُمْ)

Bu kelimenin kök harfleri nun, ayın ve mim harfleridir. İbn Fâris, Mu'cem Mekâyîs el-Luga eserinde bu kökün temel anlamının yumuşaklık, bolluk ve rahatlık olduğunu; evcil hayvanlara, insanın hayatını kolaylaştırmaları ve onlardan elde edilen çok yönlü faydalar sebebiyle "na'am" (çoğulu en'âm) denildiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât adlı çalışmasında bu kelimenin özellikle deve, sığır, koyun ve keçi gibi dört ayaklı evcil hayvan topluluklarını ifade ettiğini; bunların yaratılışının Allah'ın insana yönelik mutlak bir lütfu ve "ni'met" sıfatının bir gereği olduğunu açıklar. Arthur Jeffery, The Foreign Vocabulary of the Qur'an adlı çalışmasında, kelimenin kadim Arap toplumunun hayvancılığa dayalı yaşantısında zenginlik ve sermaye anlamında kökleştiğini ve Kur'an'da da insanın geçimini sağladığı en temel canlı varlıkları niteleyen teknik bir terim olarak yer aldığını kaydeder. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın ekolojik semantiğini incelerken, hayvanların rızıklandırılmasının insanların rızıklandırılmasıyla yan yana zikredilmesinin, evrendeki ilahi rahmetin sadece insanı değil, tüm canlılığı kuşatan bir sistem olduğunu vurguladığını analiz eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin ayetteki bağlamına dikkat çekerek; yeryüzünde biten bitki ve otların sadece insanlar için değil, insanların hizmetindeki bu hayvanların da beslenmesi için yaratıldığını, böylece ilahi kudretin gıda zincirinin her aşamasında devrede olduğunu ifade ettiğini aktarır. Prof. Dr. Hidayet Aydar, "en'âm" kavramının Kur'an'da insanın en yakınındaki rızık ve hizmet aracı olarak konumlandırıldığını, bu ayette ise doğadaki muazzam bitki örtüsünün bu canlılar vasıtasıyla dolaylı yoldan tekrar insana döndüğüne işaret edildiğini belirtir.