Abese Sûresi, 28. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

وَعِنَباً وَقَضْباًۙ

[Türkçe Transkript]

Ve ’ineben ve kadbâ(n)

[Mâtürîdî]

27. "Oradan ekinler bitirdik."

28. "Üzüm bağları, sebzeler;"

---

Allah Teâlâ burada tahıl ve üzümden bahsetti ve onları yerden çıkardığını bildirdi. Bunlar aslında yerden bitmezler. Çünkü bunlar yerden biten bitkiden çıkar. Aslı yer olduğu için böyle bir isnatta bulunulmuştur. Tıpkı şu ilâhî beyanda olduğu gibi: "Rızkınız göktedir". Bizim rızkımızın gökte olmasından maksat yağmurdur. Ancak yiyecek vb. olan rızkımız yerden biter. Onun yerden çıkması ise gökten inen yağmur sebebiyledir. Bu itibarla da göğe nispet edilmiştir. Çünkü rızkın bize ulaşmasının ilk başlangıç noktası göktür. Allah aynı şekilde şöyle buyurmuştur: "Sizi topraktan yaratan O'dur". Hiçbirimiz topraktan yaratılmadık, ancak aslımız toprağa varmaktadır.

Aynen onun gibi tahıl, üzüm ve benzeri gıdalarda sözünü ettiğimiz anlam itibariyle göğe nispet edilmiştir. "Kadben" kelimesi yonca demektir, ona "kadb" denilmesi tekrar tekrar biçilebilmesinden dolayıdır.

[Etimolog]

İneben (عِنَبًا)

Kök harfleri ayın, nun ve be harfleridir. İbn Fâris, Mu'cem Mekâyîs el-Luga eserinde bu kökün temel anlamının üzüm ve asma asıllı bitkiler olduğunu, kelimenin bir araya toplanmış, salkım oluşturmuş meyve yapısını ifade ettiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât adlı çalışmasında "ineb" kelimesinin hem asma ağacı hem de onun meyvesi olan üzüm için kullanıldığını, ancak Kur'an'daki bu kullanımın özellikle yenilen meyveye işaret ettiğini açıklar. Arthur Jeffery, The Foreign Vocabulary of the Qur'an adlı çalışmasında, kelimenin kadim Sami dillerinin ortak mirası olduğunu, İbranice enâb ve Süryanice enbâ kelimeleriyle tam bir etimolojik paralellik sergilediğini, bölge dillerinde üzüm için kullanılan en temel terim olduğunu kaydeder. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın anlamsal alanında "ineb" kavramını incelerken; bunun sadece bir meyve değil, cennet nimetlerinin dünyadaki bir benzeri ve Allah'ın "Muhsin" sıfatının bir tecellisi olarak sunulduğunu, hububattan sonra zikredilmesinin rızık çeşitliliğine ve beslenmedeki lezzet unsuruna vurgu yaptığını analiz eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin ayetteki işlevine değinerek; topraktan biten ürünler arasında üzümün özel olarak zikredilmesinin, onun hem taze hem de kuru olarak tüketilen, besin değeri yüksek ve bölge insanı için ekonomik değeri büyük bir nimet olduğunu ifade ettiğini aktarır.

---

Kadben (قَضْبًا)

Kök harfleri kaf, dad ve be harfleridir. İbn Fâris, Mu'cem Mekâyîs el-Luga eserinde bu kökün temel anlamının bir şeyi kesmek, koparmak ve budamak olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât eserinde kelimenin, tekrar tekrar kesilip bittikçe yeniden yetişen taze sebzeler ve yeşillikler için kullanıldığını, eylemin kendisinin (kesme/koparma) ürünün adı haline geldiğini açıklar. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın semantik yapısında "kadb" kelimesinin, toprağın sunduğu taze ve yeşil örtüyü temsil ettiğini; bunun hububat ve meyve arasındaki bir gıda kategorisi olarak insanın mutfağındaki çeşitliliği ve canlılığı simgelediğini analiz eder. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), kelimenin edebi tasvirine odaklanarak; "kadb" ifadesinin, topraktan fışkıran ve her koparıldığında yeniden yeşeren bir hayat enerjisini yansıttığını, bu kelimenin seçilmesinin rızkın sürekliliğine ve tazeliğine yönelik bir vurgu taşıdığını tahlil eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin ayetteki bağlamına işaret ederek; bunun özel olarak yonca ve benzeri taze yem bitkilerini veya sofralarda tüketilen her türlü yeşil sebzeyi, salata malzemesini ifade ettiğini, insanın ve hayvanların beslenme zincirindeki taze bitki ihtiyacının bu kelimeyle karşılandığını aktarır.