Abese Sûresi, 15. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

بِاَيْد۪ي سَفَرَةٍۙ

[Türkçe Transkript]

Bi-eydî sefera(tin)

[Mâtürîdî]

15-16. "Seçkin ve erdemli elçilerin ellerinde."

---

"Sefera" yazanlar anlamındadır.

"Kirâm" yani Allah katında değerli "berara" ise yaptıkları işlerde iyi olanlardır. Nitekim şu ilâhî beyanda böyle anlatılmıştır: "Allah'ın kendilerine buyurduğuna karşı gelmeyen ve kendilerine emredileni yerine getiren melekler vardır".

[Etimolog]

Eydî (أَيْدِي)

İbn Fâris, Mu'cem Mekâyîs el-Luga eserinde bu kelimenin kök harflerinin ye ve dal olduğunu, temel anlamının ise bir şeyi tutmaya yarayan organ (el) ile güç, kuvvet, yetki ve nimet olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât adlı çalışmasında "yed" kelimesinin çoğulu olan bu kullanımın, burada meleklerin vahyi taşıma ve korumadaki güçlerini, yetkilerini ve aracılıklarını ifade ettiğini kaydeder. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın anlamsal alanında "el" kavramının genellikle bir eylemin faili olmayı, kontrolü ve tasarrufu simgelediğini, bu bağlamda kutsal metnin muhafazası için görevlendirilmiş olan ilahi varlıkların doğrudan müdahalesini ve vasıtalığını anlattığını analiz eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin bağlamına işaret ederek, göksel sayfaları taşıyan elçilerin (meleklerin) bu süreci bizzat yürütmelerini ve vahyin her türlü dış müdahaleden uzak bir şekilde "ellerde" yani emniyetli bir tasarruf altında bulunduğunu ifade ettiğini aktarır.

---

Seferah (سَفَرَةٍ)

İbn Fâris, Mu'cem Mekâyîs el-Luga adlı eserinde bu kelimenin kök harflerinin sin, fe ve ra olduğunu, bu kökün temel anlamının bir şeyi açmak, ortaya çıkarmak ve yolculuk yapmak olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât eserinde kelimenin "sâfir" (yazan/kaydeden) kelimesinin çoğulu olduğunu, bu varlıklara ilahi mesajları sahifelere döktükleri veya Allah ile peygamberleri arasında elçilik (sefer) yaparak mesajları ulaştırdıkları için bu ismin verildiğini açıklar. Arthur Jeffery, The Foreign Vocabulary of the Qur'an adlı çalışmasında, kelimenin Aramice ve Süryanice "sâferâ" (katip, yazıcı, kutsal metinleri kopyalayan kişi) kelimesiyle etimolojik bir bağ taşıdığını, Sami dillerinde kutsal kitapları yazan ve koruyan uzman sınıfa bu ismin verildiğini ve Kur'an'da da göksel metinleri kaydeden veya nakleden melekleri nitelediğini kaydeder. Christoph Luxenberg, kelimenin Süryanice "sepra" (kitap, yazı) veya "sâperâ" (yazıcı) kökenine dayandığını, bu bağlamda terimin "vahyi yazan veya taşıyan katipler" anlamında teknik bir dini terim olarak kullanıldığını analiz eder. Toshihiko Izutsu, kavramın semantik yapısını incelerken, bu elçilerin sıradan postacılar değil, mesajın kutsiyetini ve gizliliğini koruyan aktif manevi özneler olduğunu vurgular. Angelika Neuwirth, kelimeyi Geç Antik Çağ'ın yazılı kültür mirasıyla ilişkilendirerek, vahyin sadece sözlü değil, göksel bir kitabet geleneğinin parçası olarak sunulduğunu ve bu terimin metnin otoritesini perçinlediğini tahlil eder. Gabriel Said Reynolds, kelimenin Yahudi-Hristiyan geleneğindeki "yazıcı melekler" tasavvuruyla örtüştüğünü, vahyin güvenilir katipler eliyle ulaştırıldığını ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin ayetteki işlevine odaklanarak, Levh-i Mahfuz'daki bilgileri peygamberlere ulaştırmakla görevli olan veya bu yüce sahifeleri kaydeden şerefli melekler topluluğunu ifade ettiğini aktarır.