Abese Sûresi, 7. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

وَمَا عَلَيْكَ اَلَّا يَزَّكّٰىۜ

[Türkçe Transkript]

Vemâ ‘aleyke ellâ yezzekkâ

[Mâtürîdî]

"Onun arınmamasından sen sorumlu değilsin!"

---

Onun arınmamasından sen sorumlu değilsin! Yani senin hatırlatmadan başka bir görevin yoktur. Çünkü onların öğüt almaması sana herhangi bir zarar vermez, zira sana düşen sadece iletmektir (tebliğ). Hal böyle iken o senden yüz çevirir ve sana düşmanlık ederse, sana herhangi bir zararın ulaşması söz konusu değildir. Aksine Allah seni korur ve onun şerrini senden uzak tutar.

[Etimolog]

Yezzekkâ (يَزَّكَّى)

Bu kelimenin kök harfleri ze, kef ve vav (veya ye) harfleridir. Aslı tefa'ul babında "tezekkâ" olup idgam edilerek bu formu almıştır. İbn Fâris, Mu'cem Mekâyîs el-Luga eserinde bu kökün temel anlamının büyüme, artma, temizlik ve feyiz olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât adlı çalışmasında kelimenin nefsi şirkten, cehaletten ve kötü ahlaktan temizlemek anlamına geldiğini, bu ayet bağlamında ise müşrik liderlerin kendi hür iradeleriyle bu manevi temizlenmeyi gerçekleştirmemelerini ifade ettiğini açıklar. Arthur Jeffery, The Foreign Vocabulary of the Qur'an eserinde kelimenin asli olarak Arapçada bulunmasına rağmen, dini ve teolojik bağlamda arınma ve aklanma anlamlarındaki bu spesifik kullanımında Aramice ve Süryanice (zakka/zakhutha) dillerindeki benzer kullanımların semantik etkisinin görülebileceğini kaydeder. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın ahlaki sisteminde bu fiili analiz ederken, arınmanın bireyin aktif katılımını gerektiren bir eylem olduğunu, peygamberin tebliğ görevinin muhatapların içsel dönüşümünü zorla sağlamayı kapsamadığını ve müşrik elitlerin bu arınmayı inatla reddetmesinin kendi manevi sorumlulukları olduğunu vurgular. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), kelimenin gramatik olarak olumsuzluk edatıyla (ellâ) birlikte kullanımının edebi yönüne dikkat çekerek, bu yapının müşriklerin arınmama konusundaki dirençlerini net bir şekilde ortaya koyduğunu ve Hz. Peygamber'in omuzlarındaki yersiz sorumluluk yükünü kaldıran kesin bir sınır çizdiğini tahlil eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin bu ayetteki bağlamına odaklanarak, eylemin Kureyş'in ileri gelenlerinin iman edip manevi kirlerinden temizlenmemesini anlattığını; Hz. Peygamber'in yalnızca tebliğle mükellef olduğunu, onların küfürde kalıp arınmamasından dolayı sorumlu tutulamayacağını, bu nedenle hidayet umuduyla asıl arınmak isteyeni ihmal etmesinin yersizliğini ifade ettiğini aktarır.