A'râf Sûresi, 25. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

قَالَ ف۪يهَا تَحْيَوْنَ وَف۪يهَا تَمُوتُونَ وَمِنْهَا تُخْرَجُونَ۟

[Türkçe Transkript]

Kâle fîhâ tahyevne vefîhâ temûtûne veminhâ tuḣracûn(e)

[Mâtürîdî]

Orada yaşayacaksınız, orada öleceksiniz ve oradan diriltilip çıkarılacaksınız, dedi.

---

Denildi ki: Yeryüzünde yaşayacaksınız ve eceliniz sona erdiğinde Orada öleceksiniz. Sonra kıyamette yine Oradan diriltilip çıkarılacaksınız.

[Etimolog]

Kâle (قَالَ)

Kelimenin etimolojik kökü k-v-l (kaf-vav-lam) harflerine dayanır.

İbn Fâris, bu kökün temel anlamının söz söylemek, konuşmak ve harfleri sesli bir şekilde bir araya getirmek olduğunu belirtir.

Râgıb el-İsfahânî, "kavl" kelimesinin Allah'a nispet edildiğinde sıradan bir hitap olmadığını, doğrudan ontolojik bir sonuç doğuran mutlak hüküm, yasa ve değişmez bir ferman anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki kullanımı, insanın işlediği günahın ardından verilen ilahi hükmün (dünyaya sürgünün) kesinliğini ve geri alınamaz doğasını yansıtır.

Toshihiko Izutsu, Kuran'ın anlambilimsel yapısında ilahi hitabın (kavl) aynı zamanda varoluşsal bir müdahale olduğunu tahlil eder. Allah'ın "dedi" şeklindeki beyanı, insanın cennetteki saf ve çatışmasız varoluş statüsünün sona erdiğini ilan eden, yeni bir ahlaki ve fiziksel yaşam alanını (yeryüzünü) başlatan yaratıcı ve şekillendirici bir eylemdir.

---

Fîhâ (فِيهَا)

"Fî" edatı (f-y) ve "hâ" müennes (dişil) zamirinin birleşiminden oluşur.

İbn Fâris, "fî" edatının temel anlamının bir şeyin içinde olma (zarfiyet), kuşatılmışlık ve yerleşme olduğunu belirtir.

Râgıb el-İsfahânî, zamirin bir önceki ayette geçen "el-Ard" (yeryüzü) kelimesine raci (yönelik) olduğunu ifade eder. Bu ifade, insanın yeni varoluş alanının yeryüzü olduğunu ve tüm hayati süreçlerinin (yaşam, ölüm, diriliş) bu mekanın sınırları içerisinde ("içinde") cereyan edeceğini ontolojik olarak sabitler.

---

Tahyevne (تَحْيَوْنَ)

Kelimenin etimolojik kökü h-y-y (ha-ye-ye) harflerinden oluşur.

İbn Fâris, bu kökün temel anlamının hareket, büyüme, duygu ve ruhun bedende bulunması (hayat) olduğunu; her türlü durgunluğun ve cansızlığın (mevt) zıddı olduğunu belirtir.

Râgıb el-İsfahânî, "hayat" kavramının Kuran'da bitkisel, hayvansal ve insani (akli/ruhani) olmak üzere tabakalara ayrıldığını açıklar. Ayetteki "orada yaşayacaksınız" ifadesi, insanın biyolojik ve sosyal tüm varlık süreçlerinin yeryüzünün ekolojik şartlarına ve zaman/mekan kısıtlamalarına tabi kılındığını simgeleyen bir "dünyevileşme" ilanıdır.

Toshihiko Izutsu, Kuran'ın ontolojik haritasında hayat kavramını incelerken, insanın yeryüzündeki bu yaşantısının (hayatü'd-dünya) gerçek ve ebedi hayata (hayevan) hazırlık evresi olan, sınırlı ve imtihan merkezli bir "oluş" süreci olduğunu tahlil eder.

---

Temûtûne (تَمُوتُونَ)

Kelimenin etimolojik kökü m-v-t (mim-vav-te) harflerine dayanır.

İbn Fâris, bu kökün asıl anlamının hareketin, gücün ve hissin kesilmesi, canlılığın sona ermesi olduğunu belirtir.

Râgıb el-İsfahânî, "mevt" (ölüm) kavramının ruhun bedenden ayrılması ve fiziksel çözülme olduğunu ifade eder. Ayette hayat ve ölümün aynı mekanda (yeryüzünde) peş peşe zikredilmesi, insanın fani doğasını ve yeryüzündeki varlığının geçiciliğini vurgulayan eskatolojik bir döngüyü temsil eder.

Toshihiko Izutsu, ölüm kavramını Kuran'ın ahlaki sisteminde bir "son" değil, bir "geçiş" (ontolojik bir durak) olarak tahlil eder. İnsanın yeryüzünde ölmesi, onun bu dünyadaki amellerinin nihayete ermesi ve hesap sürecine giden kapının açılmasıdır.

---

Tuhracûne (تُخْرَجُونَ)

Kelimenin etimolojik kökü h-r-c (ha-ra-cim) harflerinden oluşur.

İbn Fâris, bu kökün temel anlamının bir şeyin içinden dışarıya çıkmak, ortaya çıkmak ve ayrılmak olduğunu belirtir.

Râgıb el-İsfahânî, "hurûc" eyleminin bu ayette edilgen (meçhul) formda kullanılmasına dikkat çeker. İnsanın yeryüzünden (topraktan/kabirden) çıkarılması, onun kendi iradesiyle değil, mutlak bir ilahi kudretin müdahalesiyle gerçekleşecek olan "ba's" (yeniden diriliş) eylemidir.

Arthur Jeffery, ölümden sonra topraktan çıkarılma (diriliş) motifinin ortak Sami dil havzasındaki eskatolojik terminolojiyle (Süryanice "pōrāqānā" veya benzeri kurtuluş/çıkış kavramlarıyla) anlamsal bir etkileşim içinde olduğunu, ancak Kuran'ın bu eylemi mutlak bir tevhidi otoriteye bağladığını savunur.

Angelika Neuwirth, hayat-ölüm-diriliş üçlemesinin aynı mekansal düzlemde (yeryüzünde) sunulmasını Mekke dönemi hitabetinin karakteristik bir özelliği olarak tahlil eder. Bu yapı, insanın başlangıcını (yaratılışını), sürecini (yaşamını) ve sonucunu (dirilişini) tek bir ilahi yasa (sünnetullah) içinde birleştirerek muhatabı sarsılmaz bir sorumluluk bilincine davet eder.