Tweet
اِنَّٓا اَنْذَرْنَاكُمْ عَذَاباً قَر۪يباًۚ يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ وَيَقُولُ الْـكَافِرُ يَا لَيْتَن۪ي كُنْتُ تُرَاباً
-
-
İnnâ enżernâkum ‘ażâben karîben yevme yenzuru-lmer-u mâ kaddemet yedâhu ve yekûlu-lkâfiru yâ leytenî kuntu turâbâ(n)
-
"Biz insanın önceden yapıp ettiklerine bakacağı, inkârcının da, 'Keşke toprak olsaydım!' diyerek dövüneceği gün gerçekleşecek olan yakın bir azaba karşı sizi uyardık."
"Yakın bir azaba karşı sizi uyardık", yani sizi korkutarak uyarmış olduğumuz azabın gelişi, her ne kadar siz kendi kuruntunuza göre onu uzak görüyor olsanız da yakındır. Nitekim başka bir âyette şöyle buyrulmuştur: "Allah'ın emri yerine gelecektir; artık onun bir an önce gelmesini isteyip durmayın".
İnsanın önceden yapıp ettiklerine bakacağı gün... Sözü edilen kişiden maksadın mümin ve kafir ayırımı olmaksızın bütün insanlara yönelik olması mümkündür. "Mâ kaddemet yedâhu" kelâm-ı celilindeki "yedâhu" kelimesinin özellikle belirtilmesi takdim tehirin duyular âleminde eller marifetiyle olmasından ötürüdür. Bu yüzden dünyada yapılan ameller ellere izafe edilmiştir. Her ne kadar işlenen günahların irtikabında ya da yapılan hayır işlerinde ellerin dahlinin olmaması muhtemel olsa bile çoğunluğa itibarla böyle bir kullanıma gidilmiştir. O Allah'ın rahmeti diye anılan "matar", yani yağmur gibidir; her ne kadar rahmet onun özelliği olmasa da. Çünkü o gökten Allah'ın rahmetiyle iner. Aynı şekilde kelâm da her ne kadar öyle olmasa da "lisân", yani dil diye isimlendirilir. Çünkü konuşulan kelâm, dil ile gerçekleştirilir. Aynı şekilde burada takdim de ellere nispet edilmiştir. Çünkü her ne kadar ellerin dahli olmasa bile duyular âleminde takdim eller ile gerçekleşir.
İnkârcı da, 'Keşke toprak olsaydım!' der. Allah bu temenniyi mümin için değil kafir için kullanmıştır. Çünkü mümin hasenatının kabul gördüğünü, seyyiatının da mağfiret edildiğini görür ve dolayısıyla Allah'ın azabından ('ikāb) güven içinde olur. Kafir ise seyyiatı sebebiyle sorgulanacağını buna mukabil kabul görmüş herhangi bir hasenatının da kalmadığını görür ve bunun üzerine de Allah Teâlâ'nın azabından kurtulabilmek umuduyla (hayvanlar gibi) toprak olmayı diler. Bazıları şöyle demişlerdir: Bütün vahşi hayvanlar, kuşlar mahşerde bir araya toplanır. Sonra Allah Teâlâ onlara "Toprak olun!" der. İşte o demde kâfir kendisinin de hayvanlar gibi toprak olup yok olması temennisinde bulunur. En doğrusunu Allah bilir.Yorumu Yorumla
-
İnnâ (إِنَّا)
Bu kelimenin aslı "innehâ" olup, vurgu edatı olan "inne" ile birinci çoğul şahıs zamiri olan "nâ"nın birleşmesinden oluşur. İbn Fâris, n-n harflerinden oluşan bu yapının bir şeyi pekiştirmek, şüpheyi gidermek ve sözün doğruluğunu perçinlemek için kullanıldığını belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "inne"nin bir hükmün kesinliğini ifade ettiğini, zamirle birleştiğinde ise bu kesinliğin doğrudan mütekellim (sözü söyleyen) tarafından üstlenildiğini açıklar. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın hitap dilinde "Biz" (nâ) kullanımının sadece bir çoğul değil, ilahi azamet ve kudretin en yüksek perdeden ilanı olduğunu, uyarının ciddiyetini ve kaçınılmazlığını muhataba doğrudan hissettirdiğini ifade eder. Prof. Dr. Sadık Kılıç, bu kullanımın ilahi iradenin mutlaklığını ve kararlılığını temsil ettiğini, sözün arkasındaki gücün sarsılmazlığını gösterdiğini belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin burada "hiç kuşkunuz olmasın ki biz..." şeklinde bir meydan okuma ve kesin bir bildirim işlevi gördüğünü vurgular.
Enzernâkum (أَنذَرْنَاكُمْ)
Bu kelimenin kökü n-z-r harflerinden oluşur. İbn Fâris, bu kökün temel anlamının "bir şeyi bildirmek", "korkutarak uyarmak" ve "önceden haber vererek sakındırmak" olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "inzâr" eyleminin sadece korkutmak değil, içinde şefkat barındıran ve kişinin iyiliği için yapılan bir "tehlikeden haberdar etme" süreci olduğunu açıklar. Ona göre bu, bir musibet gelmeden önce kişiye hazırlık yapması için verilen son şanstır. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın semantik yapısında "inzâr"ın (uyarı) peygamberlik misyonunun kalbi olduğunu, "müjdeleme" (tebşîr) ile bir denge oluşturduğunu ancak burada vaktin darlığı sebebiyle "uyarı" tonunun baskın olduğunu ifade eder. Angelika Neuwirth, bu fiilin geçmiş zaman kalıbında gelmesinin, uyarının çoktan yapılmış olduğunu ve artık sonuç aşamasına gelindiğini hissettiren dramatik bir etki yarattığını belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin burada insanı uyuşukluktan uyandıran, yaklaşmakta olan tehlikeye karşı gözlerini açan sarsıcı bir "ikaz" olduğunu vurgular.
Azâben (عَذَابًا)
Bu kelimenin kökü e-z-b harflerinden oluşur. İbn Fâris, bu kökün "engellemek" ve "tatlılıktan mahrum bırakmak" gibi iki zıt ama bağlantılı anlam barındırdığını belirtir; azabın kişiyi her türlü huzur ve lezzetten mahrum bırakması sebebiyle bu ismi aldığını ifade eder. Râgıb el-İsfahânî, "azâb" kavramını "insana acı veren, onu sarsan ve varlık dengesini bozan her türlü ceza" olarak tanımlar. Ayetteki belirsiz (nekira) kullanımı, bu cezanın nitelik ve nicelik olarak insan tasavvurunu aşan bir dehşete sahip olduğunu simgeler. Arthur Jeffery, kelimenin Aramice "addâb" köküyle olan tarihsel ilişkisine dikkat çekerek, bunun Kur'an'da mutlak bir "ilahî karşılık" anlamı kazandığını belirtir. Toshihiko Izutsu, "azâb"ın burada "inzâr"ın (uyarı) konusu olarak seçilmesinin, uyarının soyut bir korkutma değil, somut ve acı verici bir gerçekliğe dayandığını gösterdiğini ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin burada azgınların (tâğîn) dünyadaki pervasızlıklarına karşılık gelen nihai ve kaçınılmaz bedeli temsil ettiğini vurgular.
Karîben (قَرِيبًا)
Bu kelimenin kökü k-r-b harflerinden oluşur. İbn Fâris, bu kökün temel anlamının "uzaklığın zıttı", "yakınlaşmak" ve "bir şeye ulaşmak üzere olmak" olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "karîb" kavramının hem mekânsal hem de zamansal yakınlığı ifade ettiğini, burada ise gerçekleşmesi kesin olan her şeyin "yakın" sayılması kuralına göre, kıyametin ve azabın kapıda olduğunu simgelediğini açıklar. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın zaman algısında "yakınlık" (proximity) kavramının, muhatabın dünyevi güvenlik hissini yıkan eskatolojik bir baskı unsuru olduğunu ifade eder. Angelika Neuwirth, surenin finaline doğru bu kelimenin seçilmesinin, dinleyiciye "vakit doldu" mesajını en kısa ve etkili şekilde verdiğini belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin burada ölümden itibaren başlayan ve ebediyete uzanan o büyük hesaplaşmanın insanın zannettiğinden çok daha yakın olduğunu, adeta insanın nefesi kadar kendisine bitişik olduğunu vurgular.
Yenzuru (يَنظُرُ)
Bu kelimenin kökü n-z-r harflerinden oluşur. İbn Fâris, bu kökün temel anlamının "gözle bakmak", "düşünmek" ve "beklemek" olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "nazar" eyleminin sadece fiziksel bir görme değil, aynı zamanda görülen şeyin mahiyetini kavrama ve onunla yüzleşme anlamına geldiğini ifade eder. Ayetteki "yenzuru'l-mer'u" ifadesi, insanın o gün kendi hakikatine kaçışsız bir şekilde odaklanacağını simgeler. Toshihiko Izutsu, bu fiilin burada bir "gözlem" (observation) eylemi olduğunu, insanın dünyada görmezden geldiği her şeyin o gün en net haliyle gözünün önüne serileceğini belirtir. Prof. Dr. Sadık Kılıç, fiilin geniş zaman (muzâri) formunda gelmesinin, o andaki bakışın dehşetini, hayretini ve sürekliliğini muhatabın zihninde canlı bir sahne gibi resmettiğini söyler. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin burada "ne yaptığını bizzat kendi gözleriyle görecek" anlamıyla, inkarı imkansız kılan bir görgü tanıklığına işaret ettiğini belirtir.
El-Mer'u (الْمَرْءُ)
Bu kelimenin kökü m-r-e harflerinden oluşur. İbn Fâris, bu kökün "insanlık", "kişilik" ve "erkeklik" gibi anlamları barındırdığını, bireyin kendine has niteliklerini ifade ettiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "mer'" kelimesinin burada genel anlamda "her bir kişi/birey" için kullanıldığını, o gün sosyal statülerin, kabile bağlarının ve grup kimliklerinin ortadan kalkıp insanın sadece "birey" (fert) olarak hesap vereceğini simgelediğini açıklar. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın etik yapısında bu kelimenin seçilmesinin, mahşer meydanındaki "mutlak yalnızlığı" ve "kişisel sorumluluğu" (individual responsibility) vurguladığını ifade eder. Angelika Neuwirth, kelimenin buradaki kullanımının, insanın bütün dünyevi maskelerinden sıyrılıp yalın bir "insan teki" olarak hakikatle yüzleşmesini anlattığını söyler. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin burada "her bir fert" vurgusuyla, hiç kimsenin başkasının günahını yüklenemeyeceği ve kimsenin başkasının arkasına saklanamayacağı o büyük tecridi temsil ettiğini vurgular.
Mâ Kaddemet Yedâhu (مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ)
"Mâ" (şey), "kaddemet" (öne sürdü/gönderdi), "yedâhu" (onun iki eli) kelimelerinden oluşur. İbn Fâris, k-d-m kökünün "öncelik" ve "bir şeyi önden göndermek" olduğunu; y-d-y kökünün ise "güç", "araç" ve "uzuv" anlamına geldiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "iki elin önden gönderdiği" ifadesinin, insanın dünyada bizzat kendi iradesi ve gücüyle işlediği tüm amelleri (iyi veya kötü) temsil eden bir deyim (mecaz-ı mürsel) olduğunu açıklar. Eller burada eylemin asıl failini ve aracısını simgeler. Toshihiko Izutsu, bu tamlamanın Kur'an'ın "ahlaki nedensellik" (moral causality) ilkesini en somut şekilde özetlediğini; bugün görülen şeyin, dün ekilenlerin hasadı olduğunu ifade eder. Gabriel Said Reynolds, bu imgenin mahşer meydanındaki "amel defteri" veya "geçmişin tescili" sahneleriyle bütünleştiğini belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin burada insanın kendi kaderini kendi elleriyle nasıl ördüğünü ve o gün bu örgüyle nasıl yüzleşeceğini anlatan sarsıcı bir metafor olduğunu vurgular.
El-Kâfiru (الْكَافرُ)
Bu kelimenin kökü k-f-r harflerinden oluşur. İbn Fâris, bu kökün temel anlamının "örtmek", "gizlemek" ve "nimeti görmezden gelmek" olduğunu belirtir. Tohumu toprağa gömüp üzerini örten çiftçiye "kâfir" denilmesi gibi, hakikatin üzerini inatla örten kişiye de bu isim verilmiştir. Râgıb el-İsfahânî, "küfür" kavramının burada hem Allah'ın varlığını inkarı hem de O'nun ayetlerini ve ahiret gerçeğini kasten yalanlamayı kapsadığını açıklar. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın semantik dünyasında "kâfir" tipolojisinin "şükür" ve "iman" kavramlarının tam zıttı olduğunu; bu kelimenin burada sadece bir inançsızlığı değil, varoluşsal bir "nankörlük" ve "hakikat körlüğü" halini temsil ettiğini ifade eder. Prof. Dr. Sadık Kılıç, kelimenin burada belirli bir sınıfı (belirlilik takısı olan "el-" ile) nitelediğini, dünyada kendinden emin bir şekilde inkar edenlerin o günkü derin pişmanlıklarını bu isim üzerinden analiz eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin burada azgınlığın nihai sonucu olarak, gerçeğin bütün dehşetiyle ortaya çıktığı anın en büyük mağlubunu temsil ettiğini belirtir.
Turâbâ (تُرَابًا)
Bu kelimenin kökü t-r-b harflerinden oluşur. İbn Fâris, bu kökün temel anlamının "toprak", "toz" ve "alçaklık" olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "turâb" kelimesinin insanın yaratılışındaki "aslı" ve ölümden sonraki "sonunu" simgelediğini; ancak ayette kâfirin "Keşke toprak olsaydım" demesinin, mahşerdeki hesaptan ve azaptan kaçmak için "hiçlik" ve "cansızlık" mertebesine dönme arzusunu (mutlak yok oluş) ifade ettiğini açıklar. Toshihiko Izutsu, bu kelimenin burada ontolojik bir "geri dönüş" (regression) isteği olduğunu; insanın varoluşundan pişmanlık duyup, bilinci olmayan, hesaba çekilmeyen basit bir maddeye dönüşme hayalini temsil ettiğini belirtir. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), kelime seçimindeki trajik sona dikkat çekerek; surenin başında "büyük haber"le alay eden insanın, surenin sonunda "hiçlik" (toprak) olmayı dileyecek kadar büyük bir perişanlığa düştüğünü vurgular. Angelika Neuwirth, bu kelimenin surenin ritmik finalinde (fâsıla) "â" sesiyle biten o uzun feryadı tamamladığını ve kâfirin bu "toprak olma" arzusunun, cennetliklerin "mefâz" (başarı) sevincine karşı en derin hüsran tablosunu oluşturduğunu ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, bu ifadenin kâfirin gördüğü manzara karşısında yaşadığı o muazzam şoku ve mahcubiyeti anlatan, varlığından utanıp yok olmayı dileyecek kadar ağır bir "varoluşsal kahır" olduğunu vurgular.
Yorumu Yorumla
Yorumu Yorumla