Kıyamet Sûresi, 6. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

يَسْـَٔلُ اَيَّانَ يَوْمُ الْقِيٰمَةِۜ

[Türkçe Transkript]

Yes-elu eyyâne yevmu-lkiyâme(ti)

[Mâtürîdî]

"Kıyâmet günü ne zamanmış?' diye soruyor"

---

Kıyâmet günü ne zamanmış? diye soruyor. Onun bu sorusu, bir inat ve alay etme amacı taşıyan bir sorudur. Çünkü daha önce kıyâmetin kopacağı zamanın günah işlemeyi engelleyici ve korkutucu bir özelliği olmadığını söylemiştik. Engelleme ve istek, ancak o gün meydana gelecek durumların hatırlatılmasıyla olur. Bundan dolayı Allah Teâlâ o gün başa gelecek hallerden bahsetmiş, fakat o günün ne zaman olacağını kendilerine bildirmemiştir. Çünkü kıyâmetin vaktini bilmekte bir hikmet yoktur. Resûlullah (a.s.) onlara kendileri gibi birinin vereceği cevapla değil de hikmetli konuşanların verecekleri cevapla karşılık vermiştir.

[Etimolog]

Yes'elu (يَسْأَلُ)

İbn Fâris, bu kelimenin kökenini s-e-l olarak belirler ve bu kökün temel anlamının "bir şeyi istemek, talep etmek, bilmek için soru sormak" olduğunu ifade eder. İnsanın bilmediği veya sahip olmadığı bir şeye ulaşma çabasına işaret ettiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "suâl" kavramının bilgi talep etmek veya mal talep etmek olmak üzere ikiye ayrıldığını açıklar. Bu ayet bağlamında eylemin bilgi istemek gibi görünmesine rağmen, aslında hakikati öğrenme amacından ziyade alaycı bir üslupla, gerçekleşmesi beklenen olayın imkansızlığını vurgulamak için yapıldığını söyler. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, bu fiilin Kur'an'ın Mekkî surelerindeki polemik dilinde sıkça rastlanan bir durumu yansıttığını, buradaki "sorma" eyleminin samimi bir öğrenme arzusundan değil, "istihza" (alay) ve "istib'ad" (uzak görme, akıl dışı bulma) psikolojisinden kaynaklandığını vurgular. Toshihiko Izutsu, fiili epistemolojik ve ahlaki bir çerçevede analiz ederek, müşrik aklının gayba dair bir meseleyi dünyevi ve ampirik bir kesinlikle sınamaya kalkmasının, aslında inkar (küfür) tavrının dilsel bir dışavurumu olduğunu belirtir.

---

Yevm (يَوْم)

İbn Fâris, kelimenin kökünü y-v-m olarak verir ve herhangi bir zaman dilimini, süreyi veya mutlak bir vakti ifade ettiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, bu ayetin bağlamında sorulan "yevm" (gün) kelimesinin dünyevi yirmi dört saatlik bir ölçüyü değil, muazzam bir eskatolojik evreyi kastettiğini, inkârcıların ise bu kelimeyi kullanarak ahireti dünyevi takvimin içine hapsetmeye ve bu yolla onu basitleştirerek reddetmeye çalıştıklarını açıklar. Arthur Jeffery, kelimenin kökeninin Sami dillerine dayandığını, Aramice ve İbranice dillerindeki benzer kullanımlarla aynı tarihsel ve dilsel kökten beslendiğini kaydeder. Prof. Dr. Sadık Kılıç, ayetteki "gün" sorgulamasının, insanın materyalist zaman algısının bir yansıması olduğunu, inkârcı zihnin zamanın ötesindeki ilahi bir vaadi kronolojik bir düzleme çekerek kendi aklınca çürütme çabası içine girdiğini ifade eder.

---

Kıyâme (الْقِيَامَةِ)

İbn Fâris, kelimenin k-v-m kökünden geldiğini, bu yapının temel anlamının "ayağa kalkmak, dikilmek, durmak" olduğunu ve ölülerin nihai kalkışını temsil ettiği için bu isimle anıldığını belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "kıyâme"nin bu ayette inkârcıların şüphelerinin ve alaylarının doğrudan hedefi olan büyük kalkış günü olduğunu söyler; soruyu soran kişinin aslında "kıyâm" (kalkış) eyleminin ontolojik olarak imkansızlığına inandığı için bu kavramı hedef aldığını vurgular. Gabriel Said Reynolds, "kıyâme" kavramının Geç Antik Çağ dini lügatindeki yerine dikkat çekerek, bu kelimenin Süryanice "qiyamta" terimiyle doğrudan akraba olduğunu ve Kur'an'ın bu ayette Hicaz bölgesindeki inkârcıların, Hristiyanlık ve Yahudilikte de tartışma konusu olan temel bir teolojik dogmaya yönelttikleri şüpheci sorulara cevap verdiğini analiz eder. Angelika Neuwirth, kelimenin Mekke dönemi surelerindeki kullanım bağlamını inceleyerek, bu ayetteki soru kalıbının doğrudan "kıyâme" kelimesinin ifade ettiği dehşet verici ve sarsıcı gerçekliği psikolojik olarak bertaraf etme ve onu sıradan bir haber seviyesine indirgeme girişimi olduğunu savunur.