İnşikak Sûresi, 4. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

وَاَلْقَتْ مَا ف۪يهَا وَتَخَلَّتْۙ

[Türkçe Transkript]

Ve elkat mâ fîhâ ve teḣallet

[Mâtürîdî]

3. "Yer dümdüz edildiğinde,"

4. "Ve içindekileri atıp boşaldığında;"

5. "Ve o da Rabb'ine boyun eğip gerekeni yaptığında;"

---

Ve içindekileri atıp boşaldığında. Yani içine konulmuş bulunan mevtaları ve defineleri dışarı attığı ve tamamen boşaldığı zaman. “Tehallî”, yani boşalma fiili her ne kadar boşalan içine konulan olsa da yeryüzüne nispet edilmiştir. Çünkü onları tutan yeryüzü olmaktadır. İçindeki ondan ayrılınca yeryüzü de ondan boş kalmış olmaktadır.

[Etimolog]

Elkat (أَلْقَتْ)

İbn Fâris, kelimenin "l-k-y" kökünden türediğini, bu kökün asıl anlamının bir nesneyle karşılaşmak, yüz yüze gelmek ve bir şeyi elinden veya kendinden uzağa atmak, fırlatmak olduğunu belirtir; ayetteki kullanımında yeryüzünün içindekileri dışarıya atması eylemine vurgu yaptığını söyler. Râgıb el-İsfahânî, "ilkâ" fiilinin bir şeyi kendinden uzaklaştırmak ve gözden çıkarmak anlamı taşıdığını belirterek, burada yeryüzünün karnında barındırdığı ölüleri, hazineleri ve tüm ağırlıkları şiddetli bir eylemle dışarı fırlatmasını ifade ettiğini aktarır. Celaleddin el-Suyuti, tefsirlerinde bu kelimeyi fiziksel bir tahliye ve çıkarma işlemi olarak ele alır, yerkürenin kıyamet gününde içindeki ölüleri adeta kusarak sırtına (yüzeyine) atmasını, böylece içinin dışına çıkarılmasını anlattığını belirtir. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), kelimenin edebi bağlamını incelerken, fiildeki fırlatıp atma vurgusunun ani, şiddetli ve dehşet verici bir devinimi resmettiğini, yeryüzünün içindekileri tutma ve koruma özelliğini yitirerek onları şiddetle reddettiğini ve bu tasvirin kozmik yıkım psikolojisini insan zihnine sarsıcı bir şekilde kazıdığını ifade eder.

---

Tehallet (تَخَلَّتْ)

İbn Fâris, bu fiilin "h-l-v" kökünden geldiğini, asıl anlamının boş kalmak, tenha olmak, bir şeyden arınmak ve ilişiği kesmek olduğunu belirtir; yeryüzünün içindekileri attıktan sonra mutlak bir boşluğa ve kimsesizliğe bürünmesini ifade ettiğini aktarır. Râgıb el-İsfahânî, kelimenin sözlükte bir yerin boşalması veya bir kimsenin bir işten el çekmesi anlamına geldiğini, buradaki formunun ise son derece titiz ve eksiksiz bir boşalmayı anlattığını, yerkürenin içinde zerre kadar bir şey bırakmamacasına arındığını vurgular. Celaleddin el-Suyuti, fiilin anlamsal çerçevesini "içindeki her şeyden tamamen tahliye oldu ve onlarla olan bağını kopardı" şeklinde açıklayarak, yeryüzünün artık örtme ve barındırma vasfını yitirdiğini belirtir. Toshihiko Izutsu, kelimenin semantik evreninde, sıradan bir fiziksel boşalmadan ziyade varoluşsal bir arınma ve terk ediş bulunduğunu, yeryüzünün o güne kadar bağrında sakladığı ve koruduğu her şeyle ontolojik bağını kopararak ilahi yargı öncesi mutlak bir ıssızlığa büründüğünü ifade eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimedeki mecazi yapıya dikkat çekerek, yeryüzünün adeta şuurlu bir varlık gibi tasvir edildiğini, bu kelimenin hamile bir kadının yükünü tamamen bırakıp rahatlaması veya birinin sorumluluğundaki yükü tamamen terk edip elini eteğini çekmesi gibi dramatik bir feragat durumunu yansıttığını söyler.