Tweet
فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظ۪يمِ
-
-
Fesebbih bismi rabbike-l’azîm(i)
-
"Şu halde ulu Rabb'inin adını noksanlıklardan tenzih et!
Şu halde, ulu Rabb'inin adını noksanlıklardan tenzih et. Bu âyette yer alan “sebbih” (سَبِّحْ) kelimesine bazıları “namaz kıl” mânası verirken bazıları da şöyle bir mâna vermiştir: Rabb'ini öyle bir isimle an ki Allah'ı onunla vasıflandırdığın zaman tesbih olsun; yani inkârcıların O'nun hakkında söyledikleri ve zatına lâyık olmayarak nispet ettikleri her şeyden münezzeh olsun. En doğrusunu Allah bilir.Yorum
-
Fesebbih (فَسَبِّحْ)
İbn Fâris, s-b-h kökünün sözlükte bir yerde hızla akıp gitmek, yüzmek ve uzaklaşmak anlamlarına geldiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "tesbih" eyleminin Allah'ı her türlü eksiklikten ve kendisine layık olmayan niteliklerden hızla uzaklaştırıp tenzih etmek olduğunu, buradaki emir kipiyle kulun kalben ve lisanen bu yüceltmeyi gerçekleştirmesinin istendiğini aktarır. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın semantik yapısında tesbihin sadece bir zikir değil, varlığın yaratıcısına karşı olan mutlak boyun eğişini ve O'nun kusursuzluğunu itiraf etmesini temsil eden temel bir eskatolojik duruş olduğunu tahlil eder. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), kelimenin başındaki "s" ve "b" harflerinin akışkan ve yumuşak ses yapısının, varlığın ilahi huzurdaki sükunetini ve kesintisiz süregelen yüceltme eylemini akustik olarak yansıttığını belirtir. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, surenin sonunda gelen bu emrin, Kur'an'ın hakkaniyetine ve ahiretin kesinliğine dair verilen tüm bilgilerin ardından, muhatabı bu muazzam hakikat karşısında tazime ve teslimiyete davet eden nihai bir teolojik mühür olduğunu vurgular.
Bismi (بِاسْمِ)
İbn Fâris, s-m-v kökünün sözlükte yükseklik, alamet ve bir şeyi diğerinden ayıran nitelik anlamlarına geldiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "isim" kelimesinin bir şeyin yüksekliği (sumuvv) veya bir işaret (simah) ile ilişkili olduğunu, ayette ise bu ismin doğrudan ilahi zatın otoritesini ve kimliğini temsil ettiğini aktarır. Arthur Jeffery, kelimenin filolojik tahlilinde Sami dillerindeki (özellikle Süryanice "şem") ortak köklere işaret ederek, ismin sadece bir adlandırma değil, o ismin arkasındaki gücü ve kutsallığı çağıran bir işlev gördüğünü ifade eder. Toshihiko Izutsu, "besmele" yapısındaki "be" harf-i cerinin "ile" manası katarak, tesbih eyleminin doğrudan doğruya Allah'ın yüce ismiyle ve O'nun otoritesi altında yapılmasını zorunlu kılan semantik bir bağ oluşturduğunu tahlil eder.
Rabbike (رَبِّكَ)
İbn Fâris, r-b-b kökünün sahiplik, ıslah, terbiye ve bir şeyi kemale erdirme anlamlarına geldiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "Rabb" kavramının bir varlığı başlangıçtan sona kadar hikmetle yetiştiren mutlak otorite olduğunu, sonundaki "ke" zamirinin ise doğrudan muhatabı (elçiyi) bu terbiyenin odağına yerleştirdiğini aktarır. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin buradaki kullanımının, elçiye verilen görevin ve vahyedilen sözlerin bizzat onu koruyup yetiştiren (Rabb) güçten geldiğini vurgulayan duygusal ve teolojik bir sahiplenme ifadesi olduğunu tahlil eder.
El-Azîm (الْعَظِيمِ)
İbn Fâris, a-z-m kökünün sözlükte büyüklük, dayanıklılık ve bir şeyin özünü oluşturan sertlik (kemik) anlamlarına geldiğini belirtir. Râgıb el-İsfahânî, "Azîm" sıfatının Allah için kullanıldığında, O'nun zatının ve kudretinin insan kavrayışını aşan mutlak yüceliğini nitelediğini ifade eder. Prof. Dr. Sadık Kılıç, bu sıfatın surenin sonunda gelmesinin, surenin başındaki "el-Hâkka" ile başlayan dehşetli tasvirlerin ve ardından gelen vahiy savunmasının, ancak bu mutlak büyüklük (azamet) sahibi yaratıcının iradesiyle anlam kazandığını gösteren eskatolojik bir kapanış olduğunu tahlil eder.
Yorum
Yorum