Abese Sûresi, 33. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

فَاِذَا جَٓاءَتِ الصَّٓاخَّةُۘ

[Türkçe Transkript]

Fe-iżâ câeti-ssâḣḣa(tu)

[Mâtürîdî]

"Kulakları sağır eden o ses geldiğinde,"

---

İnsan ve Kıyamet

Hasan-ı Basrî dedi ki: "es-Sâhha" kıyametin adıdır. Kıyâmetin kopmasından dolayı her nesne çığlık atar. Ebû Bekir el-Esam da bu görüştedir ve her nesnenin onun gelişi yüzünden çığlık atacağını söylemiştir. Yani ona boyun eğer ve çağrıcı için hazır vaziyette bekler. Tıpkı şu ilâhî beyanda ifade edildiği gibi: "...o çağrıcıya doğru koşarlar".

İbn Kuteybe şöyle dedi: "es-Sâhha", yani "dahiye" sıkıntı musibet demektir". Allah, kıyameti daha önce de belirttiğimiz gibi içinde hangi safha varsa ya da hangi fiil meydana geliyorsa onunla isimlendirmiştir. Zeccâc ise es-Sâhha sağır eden demektir, onunla kulaklar sağır olur ve kişi hiçbir ses duyamaz hale gelir, sadece çağrıya odaklanır, demiştir.

[Etimolog]

Câet (جَاءَتْ)

Bu kelimenin kök harfleri cim, ye ve hemzedir. İbn Fâris, Mu'cem Mekâyîs el-Luga eserinde bu kökün temel anlamının bir yerden bir yere intikal etmek, gelmek ve ulaşmak olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât adlı çalışmasında "ciet" eyleminin hem fiziksel bir varlığın bir mekana gelişi hem de bir zamanın veya bir durumun (kıyamet gibi) gerçekleşmesi anlamında kullanıldığını açıklar. Bu ayetteki kullanımın, vaat edilen o büyük hadisenin kaçınılmazlığını ve zamanı geldiğinde aniden vuku bulacağını ifade ettiğini kaydeder. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın zaman tasavvurunda bu fiilin, ilahi takdirin belirlenmiş bir noktada (ecel/vakit) somut bir gerçeğe dönüşmesini simgelediğini analiz eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin mazi (geçmiş zaman) kipinde gelmesinin, gelecekte kesinlikle gerçekleşecek olan kıyametin şimdiden olmuş gibi kesin ve sarsılmaz bir gerçek olduğunu vurguladığını ifade ettiğini aktarır.

---

Es-Sâhhah (الصَّاخَّةُ)

Bu kelimenin kök harfleri sad, hı ve hı harfleridir. İbn Fâris, Mu'cem Mekâyîs el-Luga eserinde bu kökün temel anlamının şiddetli sesin kulağa çarpması ve kulağı adeta delip geçmesi olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât adlı çalışmasında kelimenin "şiddetli bir çığlık" veya "kulağı sağır edecek derecede yüksek ses" anlamına geldiğini, kıyamete bu ismin verilmesinin sebebinin ise o gün kopacak olan gürültünün dehşetinden insanların kulaklarının duymaz hale gelmesi olduğunu açıklar. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), kelimenin fonetik yapısına odaklanarak; "sad" harfinin keskinliği ve "hı" harfinin gırtlaktan gelen şiddetli tınısının, kulağı tırmalayan ve sarsan o devasa sesi bizzat kelimenin ses yapısıyla resmettiğini, bunun Kur'an'ın en etkileyici onomatopoeik (yansıma) kelimelerinden biri olduğunu tahlil eder. Toshihiko Izutsu, bu kavramı kıyametin "işitsel" boyutu olarak tanımlar; insanın dünyevi bağlarını bir anda koparan bu sesin, tüm kozmik düzenin yıkılışını temsil eden semantik bir anahtar olduğunu analiz eder. Angelika Neuwirth, kelimeyi erken Mekke surelerinin kıyamet tasvirlerindeki "ses motifleri" içinde değerlendirerek, "Sâhhah" ifadesinin dinleyici üzerinde ani ve sarsıcı bir psikolojik etki yaratmak üzere seçildiğini, bunun kadim Arap şiirindeki felaket tasvirlerinden daha derin bir ontolojik dehşeti yansıttığını belirtir. Gabriel Said Reynolds, kelimenin arka planında geç antik çağın eskatolojik literatüründeki "kıyamet borusu" veya "ilahî haykırış" temalarıyla olan semantik paralelliğine dikkat çeker. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin bağlamına işaret ederek; bunun surun üflenmesiyle ortaya çıkacak olan o müthiş ve sarsıcı gürültü olduğunu, bu sesin insanı en yakınlarından bile kaçıracak derecede büyük bir dehşetin habercisi olduğunu ifade ettiğini aktarır. Prof. Dr. Hidayet Aydar, "Sâhhah" kelimesinin tekil ve belirli (marife) olarak kullanılmasının, o sesin eşsizliğine ve benzeri görülmemiş bir felaket sinyali olduğuna işaret ettiğini belirtir.