Abese Sûresi, 6. Ayet

[Kur’ân-ı Kerîm]

فَاَنْتَ لَهُ تَصَدّٰىۜ

[Türkçe Transkript]

Fe-ente lehu tesaddâ

[Mâtürîdî]

5-6. "Sen ise kendini her şeye yeterli görenle ilgileniyorsun."

---

Kendini yeterli gören. Yani senin din namına getirmiş olduğun vahiylerin içinden yaptığı seçimle yahut şeytanın güzel göstermesinden ötürü senin getirdiğin dinden kendisini müstağni kılmakla. Ya da bilinen zenginlik üzere olmakla. Çünkü Hz. Peygamber'in (a.s.) yüzüyle kendilerine dönüp iltifat ettiği kimseler servet ve mal sahibi kimselerdi. Hz. Peygamber (a.s.) tâbilerinin de ileri gelenlere bakarak İslâm'a girmeleri beklentisi ile onlara yönelmişti. Zira onlar kâfirlerin elebaşları ve önderleriydi.

[Etimolog]

Tasaddâ (تَصَدَّى)

Bu kelimenin kök harfleri sad, dal ve dal harfleridir. Morfolojik olarak aslının "tasaddada" olduğu, fonetik akıcılık sağlamak amacıyla son harfin ye harfine dönüştüğü kabul edilir. İbn Fâris, Mu'cem Mekâyîs el-Luga adlı eserinde bu kökün temel anlamının bir şeye yönelmek, onun karşısında durmak, dikkatini ve yüzünü tamamen ona çevirmek olduğunu belirtir. Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât eserinde kelimenin, bir şeyin yönü veya ön tarafı anlamına gelen "sadad" kelimesinden türediğini, eylemin bir kişiye tüm benliğiyle yönelmek, ona odaklanmak ve bütün ilgisini ona hasretmek manasına geldiğini kaydeder. Toshihiko Izutsu, Kur'an'ın kavramsal yapısı içinde bu eylemi analiz ederken, kelimenin psikolojik ve sosyal bir yoğunluk barındırdığını; manevi olarak kendini müstağni görüp ilahi mesaja kapalı olan elit kesime karşı peygamberin gösterdiği aşırı gayreti, yoğun ve ısrarlı ilgiyi ifade ettiğini vurgular. Aisha Abdurrahman (Bintü'ş-Şâtı), Et-Tefsîrü'l-Beyânî adlı çalışmasında kelimenin morfolojik yapısına dikkat çekerek, eylemin kalıbının bilinçli ve ısrarlı bir çabayı yansıttığını, bu kelimenin seçilmesinin, Hz. Peygamber'in müşrik liderlere yönelik odaklanmasını çok canlı bir şekilde sunduğunu, ayrıca samimi bir şekilde gelen sahabiden "yüz çevirme" (tevellâ) eylemiyle edebi açıdan keskin bir tezat oluşturduğunu tahlil eder. Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kelimenin bağlamına işaret ederek, eylemin Hz. Peygamber'in Kureyş'in ileri gelenlerinin İslam'ı kabul etmelerini arzulaması sebebiyle onlara özel bir tebliğ hassasiyeti göstermesini, bu amaçla meclisteki tüm varlığı ve ilgisiyle sadece onlara yönelmesini anlattığını aktarır.